مىدارد و آن چه را كه بخواهد به تأخير مىاندازد و هر چه را كه اراده كند ، از لوح تقديرات مىزدايد و آن چه را هم كه مشيتش تعلق گيرد ، ثابت مىدارد و در پيش اوست نسخهء اصلى كتاب . امام ( ع ) افزود : بنابراين ، هر آن چه كه خدا اراده كند ، پيش از وقوع ، در علم او حاضر است . بدا و تغيير در چيزى به وقوع نمىپيوندد مگر اين كه قبلا از علم خدا بگذرد و براى او از روى جهل ، بدا حاصل نمىشود . « 1 » 3 - عياشى از عمار بن موسى چنين آورده است كه از امام صادق ( ع ) دربارهء آيهء شريفهء يَمْحُوا اللَّهُ . . . سؤال گرديد ، امام ( ع ) در جواب فرمود : در اين مورد دو كتاب وجود دارد ، كتابى كه نوشته‌هاى آن قابل تغيير و قابل محو و اثبات است . خداوند آن چه را كه بخواهد ، از آن كتاب مىزدايد و آن چه را كه بخواهد تثبيت مىكند . بر طرف شدن قضا و سرنوشت به وسيلهء دعا از مقولهء اخبار و گزارشات همان كتاب است ، ولى اگر اين قضا و سرنوشت به وسيلهء دعا از مقولهء اخبار و گزارشات همان كتاب است ، ولى اگر اين قضا و سرنوشت از همان كتاب اول كه كتاب محو و اثبات ناميده مىشود ، بگذرد و در كتاب ديگرى به نام كتاب محفوظ و يا ام‌ّالكتاب ضبط و ثبت گردد ، قابل تغيير نمىباشد و دعا در آن مؤثر نخواهد بود و كوچك‌ترين سودى در تغيير آن نخواهد داشت . « 2 » ( 1 ) - 4 - شيخ طوسى در كتاب غيبت از بزنطى از حضرت رضا ( ع ) نقل مىكند كه حضرت زين العابدين ، امام علىّ بن ابى طالب ، امام باقر و حضرت صادق ( ع ) مىفرمودند : ما با وجود آيهء « محو و اثبات » چگونه مىتوانيم از آينده خبر دهيم ( يعنى قضاها و تقديرات الهى قابل تغيير و بدا بردار است و به همين جهت هم براى كسى قابل پيش بينى حتمى نيست ، ولى با اين حال خداوند بر حقايق و بر هر گونه تغيير و تبديلى كه شايد بدان راه يابد با تمام جزئيات و شرايطش آگاه مىباشد . ) اگر كسى چنين پندارد كه خداوند به علت احتمال تغيير و بدا ، چيزى را نمىداند مگر بعد از به وقوع پيوستن آن ، چنين كسى كافر بوده و از دايرهء توحيد خارج شده است . « 3 »

--> ( 1 ) نقل از بحار ، باب بدا و نسخ ، 2 / 139 . ( 2 ) همان . ( 3 ) همان ، 2 / 136 طبع كمپانى ؛ وافى ، باب بدا ، 1 / 113 ، كلينى نيز اين روايت را از عبد اللّه بن سنان و او هم از امام