فخر رازى از ابى مسلم نقل نموده است كه وى امتحانى بودن اين حكم را قطعى دانسته و عقيده داشته كه اين حكم براى تمييز و تشخيص دادن مسلمانان ( 1 ) - حقيقى و واقعى از مسلمانان غير واقعى و افراد منافق و دورو بوده است ، بنابراين ، نسخ به معناى واقعى در اين حكم واقع نگرديده است . فخر رازى پس از نقل كلام ابو مسلم مىگويد : اين گفتارى است نيكو و ايرادى در آن نيست . « 1 » شيخ شرف الدين مىگويد : محمد بن عباس در تفسير خود هفتاد حديث از طريق شيعه و سنى در اين معنى نقل نموده است كه از ميان تمام صحابه تنها كسى كه بذل مال را متحمل گرديد و با رسول خدا ( ص ) گفتار سرى انجام داد ، علىّ بن ابى طالب ( ع ) بود ، سپس از شيخ طوسى بزرگ دانشمند و فقيه شيعه اين حديث را آورده و مىگويد : ترمذى در سنن خود و ثعلبى در تفسيرش از علقمهء انمارى مرفوعا « 2 » از امير مؤمنان نقل نموده‌اند كه فرمود : « خداوند به وسيلهء من بر اين امت تخفيف داد ، زيرا خداوند صحابه پيامبر ( ص ) را با بذل مال در برابر مناجات و تماس خصوصى با رسول خدا ( ص ) آزمايش كرد ، ولى آنان از ملاقات و از نجوا با آن حضرت خوددارى نمودند و رسول خدا ( ص ) نيز در منزل خويش از ملاقات خصوصى خوددارى مىورزيد ، مگر با كسانى كه در راه خدا بذل مال كنند و من تنها يك دينار داشتم كه آن را در راه خدا دادم و تنها من بودم كه به اين آيه عمل نمودم و وسيلهء توبه و عفو خدا نسبت به تمام مسلمانان شدم و اگر كسى پيدا نمىگرديد كه به اين آيه عمل كند ، به جهت امتناع و خوددارى تمام مردم از فرمان خدا ، عذاب خدا بر آنان نازل مىشد . « 3 » » مؤلف : اين روايت در نسخهء چاپى سنن ترمذى وجود ندارد و به نسخه‌هاى قديمى و خطى هم دسترسى پيدا نكرديم و تفسير ثعلبى نيز كه اين حديث در اكثر كتاب‌ها از آن نقل شده است ، به دست نيامد و از محلى كه اين تفسير در آنجا وجود داشته باشد ، اطلاع ندارم . « 4 »

--> ( 1 ) تفسير فخر رازى ، چاپ مطبعة عامرة ، 8 / 167 . ( 2 ) مرفوع : در اصطلاح به حديثى گفته مىشود كه نام يك يا چند نفر از راويان آن حذف شود . ( 3 ) بحار ، 9 / 72 ، تفسير برهان ، 2 / 1100 . ( 4 ) در موقع ترجمهء كتاب ، ما يك نسخهء خطى بسيار نفيس و قديمى از تفسير ثعلبى در كتابخانهء عمومى حضرت آيت اللّه العظمى نجفى به شماره ( 908 ) در قم به دست آورديم و پس از مراجعه به اين تفسير معلوم شد كه تنها ،