اين است نظريهء گروهى ، دربارهء جمع نمودن ميان اين دو آيه كه ابو حنيفه نيز از آن‌هاست . « 1 » مؤلف : اين نظريه نيز باطل است و در ضعف و سستى از نظريه اول كه نظريه نسخ بود كمتر نيست ، زيرا : اولا : اين آيه بعد از پايان جنگ بدر نازل گرديده است نه در اثناى آن تا اختصاص به آن داشته باشد . ثانيا : اگر مورد نزول آيه مذكور ، جنگ بدر هم باشد ، اما طبق قاعده « مورد ، مخصوص نيست » يعنى حكمى كه در يك مورد نازل گرديده است ، به همان مورد اختصاص پيدا نمىكند بلكه به تمام موارد مشابه عموميت خواهد داشت ، بنابراين قاعده ، حكم حرمت فرار از جنگ كه در جنگ بدر آمده است ، به تمام جنگ‌ها عموميت پيدا مىكند به خصوص اين كه ظاهر آيه‌هايى كه اين حكم را بيان مىكند ، عموميت دارد و با جمله « يا ايها الذين آمنوا » تمام موارد خود را مشمول اين آيه مىداند . از آن چه كه گفته شد ، چنين بر مىآيد كه در آيه مورد بحث ، سه نظريه وجود دارد : 1 - نظريه نسخ 2 - نظريه اختصاص به جنگ بدر 3 - بطلان هر دو نظريه نظريه سوم ، نظريه ماست و توضيح داديم كه بنا به مضمون اين آيه شريفه ، فرار از جنگ در تمام جنگ‌ها و براى هميشه - جز در مورد ضعف زياد كه به شكست حتمى منجر مىشود - حرام و غير جايز است و اين حكمى است ثابت و غير قابل نسخ و هنوز هم استمرار دارد و بايد از آن پيروى نمود و آيهء دوم كه به ظاهر « تخفيف » از آن استفاده مىشود ، فرار را در موارد ضعف و شكست حتمى تجويز مىكند . اين بود نظر صحيح در آيه شريفه كه ابن عباس « 2 » و تمام علماى شيعه اماميه و اكثر علماى اهل سنت بر آنند و رواياتى هم كه به طريق شيعه و اهل سنت وارد شده است ، اين نظريه را كاملا تأييد مىكند ، چنان كه :

--> ( 1 ) تفسير شوكانى ، 2 / 280 . ( 2 ) الناسخ و المنسوخ ، نحاس 154 . تفسير طبرى ، 9 / 135 .