السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)

425

البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)

مؤلف : همان‌طوركه گفته شد ، در مفهوم اين آيه و چگونگى نسخ آن سخن بسيار گفته‌اند كه چهار نظريه در اينجا آورديم ولى به نظر ما معناى آيه همان‌طوركه از ظاهر آن استفاده مىشود ، اين است كه عقد و پيمان موجب « ارث » خواهد بود . پس آيه مورد بحث و حكمى كه متضمن آن است ، نسخ نشده و ثابت و پابرجا و مورد عمل است . توضيح اين كه اولا : سياق آيه دلالت مىكند بر اين كه منظور از كلمه « نصيب » ارث است و آن را به معناى يارى و مانند آن تفسير كردن ، خلاف ظاهر بلكه خلاف صريح آيه است . ثانيا : بايد توجه داشت كه نام بردن از سه طايفه در آيه شريفه ( پدر و مادر ، خويشاوندان ، هم پيمان‌ها ) دلالت نمىكند كه همهء اين سه طايفه در يك طبقه بوده و در ارث با همديگر يكسان و مساوى هستند ، زيرا فرزند از پدر و مادر ارث مىبرد و با بودن فرزند به هيچ‌يك از خويشاوندان ميت ارث نمىرسد ، تنها چيزى كه از اين آيه استفاده مىشود ، اين است كه ارث به اين سه طايفه منتقل مىگردد و اما تقدم بعضى از وراث نسبت به ديگرى و يا عدم تقدمشان ، هيچ‌كدام از اين آيه به دست نمىآيد و اين احكام و خصوصيات از آيات ديگر و روايات استفاده مىشود . بنا بر آن چه گفتيم ، در اين آيه ، وراث به طور اجمال جمع گرديده و به همه آن‌ها اشاره شده است كه فرزندان از پدر و مادر ، خويشاوندان نزديك از يكديگر و هم پيمان‌ها از همديگر ارث مىبرند ولى آيا اين توارث در سطح هم و به طور يكسان انجام مىگيرد يا با درجه‌بندى و متفاوت ؟ اين قسمت در اين آيه مطرح نگرديده است و بايد آن را در آيات و روايات ديگر جست‌وجو كرد . بيان مطلب : سبب ارث گاهى خويشاوندى و قرابت خواهد بود ، مانند پدر ، مادر ، فرزندان و خويشاوندانى كه با احكام خاصى از همديگر ارث مىبرند و گاهى عقد و پيمان موجب ارث مىباشد ، اين پيمان هم از چهار طريق زير به وجود مىآيد و در تمام اين مراحل چهارگانه موجب ارث مىگردد : 1 - يكى از پيمان‌ها ، پيمان عقد ازدواج است كه زن و شوهر در اثر پيمان ازدواج از يكديگر ارث مىبرند . 2 - گاهى اين پيمان به وسيله بيعت و تبعيت محقق مىگردد ( 1 ) - و « پيمان ولايت و يا ولاء امامت » ناميده مىشود ، مانند ولايت پيامبر و ائمهء طاهرين ( ع ) كه در اثر همان پيمان ولايت در پاره‌اى