2 - بايد اثبات نمود كه ازدواج موقت بعدا حرام گرديده است . اما مطلب اول شكى در اين نيست كه منظور از استمتاع در آيه همان ازدواج موقت است و از طريق شيعه و سنى روايات زيادى در اين زمينه وارد شده است : قرطبى مىگويد : تمام علما و محدثين گفته‌اند كه منظور از استمتاع در اين آيه همان ازدواج موقت است كه در صدر اسلام معمول بود حتى ابن عباس و ابىّ و ابن جبير اين آيه را بدين صورت خوانده‌اند : « فما استمتعتم به منهنّ الى اجل مسمّى فآتوهنّ اجورهنّ » « 1 » يعنى به عقيده آنان جملهء « الى اجل مسمى » نيز جزء آيه بوده كه موقت بودن اين استمتاع را به صراحت مىرساند و با موضوع متعه كاملا تطبيق مىكند . در مقابل اين همه گفتار كه از مفسرين و محدثين و علما نقل گرديد ، نبايد به گفتار حسن بصرى توجه نمود كه مىگويد : اين آيه مربوط به ازدواج دائم است نه ازدواج موقت و اصلا دربارهء ازدواج موقت آيه‌اى فرودنيامده است و حتى اين عقيده را به ابن عباس و مجاهد نيز نسبت داده است ، در صورتى كه بنا به نقل ديگران ، آنان اين آيه را به ازدواج موقت مربوط مىدانسته‌اند و اين گفتار آن چه را كه حسن بصرى به آنان نسبت مىدهد ، تكذيب مىكند . به هر صورت كثرت روايات و احاديث دربارهء ثبوت و تشريع ازدواج ، ما را از زحمت اثبات آن مستغنى و بىنياز ساخته و ثابت مىكند كه : اولا : چنين حكم و ازدواجى در اسلام وجود داشته است . و ثانيا : آيه مورد بحث مربوط به همان نوع ازدواج بوده و منظور از استمتاع در اين آيه همان ازدواج موقت مىباشد . ( 1 ) - اما مطلب دوم اين كه آيا ازدواج موقت پس از آن كه جايز بوده ، نسخ گرديده و به حرمت تبديل شده است و يا ثابت و پابرجا و به قوت خود باقى است ؟ به نظر ما ادعاى نسخ باطل و بىاساس است و اين نسخ هيچ‌گونه دليل محكم و شاهد قابل

--> ( 1 ) تفسير قرطبى ، 5 / 130 ، ابن كثير قرائت بالا را علاوه بر سه نفر كه در متن آورديم به سدى نيز نسبت مىدهد .