زيد بن ثابت نقل مىكند : ما در حضور پيغمبر بوديم و قرآن را از روى رقعه‌ها و ورق پاره‌هاى پراكنده در يك‌جا تدوين و جمع‌آورى مىكرديم . حاكم در ذيل اين حديث مىگويد : اين حديث بنا به شرط شيخين ( بخارى و مسلم ) صحيح است ولى آن را در كتاب‌هاى خويش نقل نكرده‌اند ، آن‌گاه مىگويد : به هر حال اين حديث دليل روشنى است بر اين كه همهء قرآن در دوران خود رسول خدا جمع‌آورى شده بود . « 1 » و اما حفظ كردن بعضى از سوره‌ها و يا بخشى از آيات قرآن در ميان مسلمانان انتشار و اشتهار كامل داشت و كمتر مرد و زن مسلمان پيدا مىشد كه چند سوره و آيه در نزد وى نباشد . عبادة بن صامت نقل مىكند هرگاه كسى از جايى به پيش رسول خدا مىآمد ، وى به علت اشتغالات زياد و نداشتن فرصت بيشتر او را به يكى از ما واگذار مىكرد تا قرآن را بر وى بياموزيم . « 2 » كليب نيز نقل مىكند كه من به همراه على ( ع ) بودم ، آن حضرت صداى ضجهء مسلمانان را كه در مسجد به قرائت قرآن مشغول بودند ، شنيد و فرمود : خوشا به حال آنان ! . . . « 3 » ( 1 ) - باز از عبادة بن صامت نقل است كه هرگاه كسى از نقطهء ديگر به حضور رسول خدا مىآمد ، آن حضرت وى را تحويل يكى از ما مىداد كه به او قرآن ياد بدهيم و هميشه از مسجد رسول خدا ، صداى مردم به خواندن قرآن طنين‌انداز بود تا اين كه رسول خدا دستور داد ، مسلمانان قرآن را آهسته بخوانند و يكديگر را در خواندن قرآن به اشتباه نيندازند . « 4 » آرى ، حفظ كردن قرآن در ميان مرد و زن مسلمان رايج و معمول بود تا جايى كه زنان مسلمان ياد گرفتن سوره‌اى از قرآن و يا بيشتر از آن را مهريه خويش قرار مىدادند . خوانندهء ارجمند ! آيا با اين اهتمام فوق‌العاده مىتوان ادعا كرد كه جمع‌آورى قرآن تا دوران خلافت ابو بكر به تأخير افتاد و ابو بكر در جمع‌آورى قرآن به شهادت و نظارت دو نفر احتياج پيدا كرد ؟ با در نظر گرفتن اوضاع و احوال مسلمانان در دوران پيامبر و اهميتى كه آنان به خواندن و حفظ كردن قرآن قائل بودند ، نمىتواند اين گفتار قابل قبول باشد .

--> ( 1 ) مستدرك ، 2 / 611 . ( 2 ) مسند احمد ، 5 / 324 . ( 3 ) كنز العمال ، فضائل القرآن ، چ 2 ، ج 2 / 185 . ( 4 ) كنز العمال ، 2 / 185 .