معانى و تأويلات حروف هفت‌گانهء قرآن براى حروف هفت‌گانه ، وجوه و تأويلات زيادى گفته شده كه ما مهم‌ترين آن‌ها را در اينجا مىآوريم ، سپس آن‌ها را ارزيابى و نقاط ضعف آن‌ها را روشن مىكنيم . اول : كلمات مترادف منظور از حروف هفت‌گانه ، الفاظ و كلمات هفت‌گانه‌اى است كه از نظر معنى ، مترادف و با يكديگر هم معنى و يا نزديك به هم مىباشند ، مانند : « عجّل » و « اسرع » و « اسع » كه هر سه كلمه تقريبا به يك معنى و متضمن معناى امر به تعجيل و شتاب هستند كه بنا به روايات نزول قرآن به حروف و وجوه هفت‌گانه ، قرآن را با هريك از اين سه كلمه و كلمات ديگرى مانند آن مىتوان خواند . طرفداران اين نظريه مىگويند كه حروف و كلمات هفت‌گانه تا دوران خلافت عثمان در قرآن وجود داشت ولى او دستور داد كه قرآن تنها با يك حرف و كلمه خوانده شود و كلمات مترادف ديگر از قرآن اسقاط گردد و هر قرآنى را كه با كلمات شش‌گانه ديگر غير از كلمه انتخابى نوشته شده بود ، سوزانيدند و از بين بردند . اين نظريه را طبرى « 1 » وعدهء ديگرى از مفسرين اختيار نموده‌اند . قرطبى « 2 » و ابن عبد البر « 3 » نيز در

--> ( 1 ) تفسير طبرى ، 1 / 15 . ( 2 ) تفسير قرطبى ، 1 / 42 . ( 3 ) تبيان ، 39 .