قرائت‌هاى هفت‌گانه ( 1 ) - همان حروف و يا سبك‌ها و وجوه هفت‌گانه قرآن است كه صحابه در انتخاب هريك از آن‌ها مختار بودند زيرا چنان كه ابن نحاس و ديگران نيز گفته‌اند ، حروف و وجوه هفت‌گانه در واقع تنها به يك وجه و طريق و به يك حرف برگشت دارد و آن هم همان است كه عثمان قرآن را طبق آن جمع‌آورى نمود ، ولى قرائت‌هاى هفت‌گانه را همان علماى علم قرائت از پيش خود در آورده‌اند . « 1 » ابن جزرى نيز توهم كسانى را كه خيال مىكنند ، روش‌ها و سبك‌هاى هفت‌گانه‌اى كه قرآن بر طبق آن نازل گرديده و تا قيامت باقى است ، باطل دانسته و چنين مىگويد : شما خود ضعف و بىپايه بودن اين نظريه را مىبينيد زيرا افراد با اطلاع به طور حتم مىدانند كه اين قرائت‌هاى هفت‌گانه و ده‌گانه و سيزده‌گانه كه امروز مشهور گرديده‌اند ؛ در برابر قرائت‌هايى كه در قرون اول بوده ، مشتى از خروار و قطره‌اى از دريا بيش نيست ، چون قاريانى كه از هفت قارى معروف و غير آن‌ها اخذ قرائت نموده‌اند ، آن چنان زياد بودند كه به شمارش نيايند و به عدد نگنجند . باز افرادى كه قرائت را از اين قاريان گرفته و نقل نموده‌اند ، قابل شمارش نمىباشند و همين‌طور ادامه پيدا كرده تا به قرن سوم كه رسيده ، چون مشاغل فراوان شده و حافظه‌ها كم گرديده بود و از طرف ديگر در اين عصر علم حديث و تفسير بيش از ساير علوم اسلامى مورد توجه قرار گرفت ؛ بعضى از علماى قرائت به نوشتن و ضبط نمودن قرائت‌هايى كه خودش از پيشوايان قرائت نقل مىنمود ، اقدام كرد . اولين شخص مورد اعتمادى كه قرائت‌ها را در يك كتاب جمع‌آورى نمود ، ابو عبيد قاسم بن سلام متوفاى 224 بود كه همهء قرائت‌ها را با همان هفت قرائت معروف ، به طورى كه من مىدانم ؛ در بيست و پنج قرائت خلاصه نمود ، پس از وى احمد بن جبير بن محمد كوفى ساكن انطاكيه متوفاى 258 كتابى دربارهء قرائت‌هاى پنج‌گانه كه از هر شهر معروف يك‌تن قارى را انتخاب كرده بود ، تأليف نمود . بعد از وى قاضى اسماعيل بن اسحاق مالكى متوفاى سال 282 كه با قالون هم شاگرد بود ، كتابى دربارهء قرائات تأليف كرد و در آن كتاب ، قرائات بيست تن از علماى قرائت را كه اين هفت نفر معروف نيز جزء آن‌ها بودند ، جمع‌آورى نمود .

--> ( 1 ) . تفسير قرطبى ، 1 / 46 .