سيحون از جنوب شرقى تا كنار رود سند و از مغرب تا شبه جزيرهء يونان توسعه داد و همه ملل آسياى غربى و آسياى ميانه و مصر و حبشه را زير فرمان خود در آورد . « 1 » در يكى از كتيبه‌هايى كه باستان شناسان از داريوش كشف كرده‌اند ، و 2500 سال قدمت دارد ، آمده است : « داريوش به عموم مردم اعلام مىكند كه اهورامزدا سلطنت را از فضل و رحمت خود به من بخشيده و من به توفيق او بر تحكيم صلح و آرامش در زمين دست يافته‌ام . » « 2 » اين كتيبه كه گفته مىشود به فرمان داريوش نقش شده با قول ذو القرنين در قرآن موافق است كه مىگويد : « هذا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي » يعنى اين رحمتى از جانب پروردگار من است . « 3 » بعضى از محققين هم در مورد اسكندر و هم داريوش و هم كورش و شىهوانگ و ديگران مانند بسيارى از مسائل تاريخى ترديد كرده‌اند ، « 4 » راه حل اين معما ، يك تحقيق عملى توسط باستان شناسان و جغرافىدانان است كه اميد است در آيندهء نزديك عملى گردد . نتيجه گيرى از نظريات دربارهء ذو القرنين از مجموع تحقيقات علما و مفسرين كه فشردهء آنها را از نظر گذرانديم مىتوان نتيجه گرفت : 1 . اين تحقيقات علمى و نظرى نياز به كار عملى باستان‌شناسى دارد تا بتوان قاطعانه در مورد مصاديق هشتگانهء ذو القرنين نظر داد . اميد است كه باستان شناسان با سفر به مناطق احتمالى و كاوش عملى ، از حقيقت امر آگاه سازند . 2 . آنچه مايه ترديد بسيارى از محققين بوده اين است كه از ظاهر آيات قرآن بر

--> ( 1 ) . فرهنگ عميد ، اعلام 5 ، ص 499 - 500 . ( 2 ) . Rawlinson : Five Great Monarchies the Ancient Eastern World . ( 3 ) . رجوع شود به ابو الكلام آزاد ، ذو القرنين ، ترجمه دكتر باستانى پاريزى ، ص 263 . ( 4 ) . دكتر سيد حسن صفوى ، ذو القرنين كيست ، ص 46 - 65 ؛ سيد موسى مير مدرس ، كورش و ذو القرنين از ديدگاه تاريخ و آيين .