هزارهء دوم ق . م ، بخش اعظم آسياى صغير ( و سوريه ) تحت فرمانروايى قوم آريايى حتّى در آمد . نام اين قوم مكرر در تورات و ساير كتب باستانى و نيز در كتيبه‌هاى سلسلهء جديد سلاطين مصر آمده است . عمده‌ترين بقاياى باستانى حتيان در حفاريهاى باستان شناسان به غار كنونى كه با نام هتوشش « 1 » در پايتخت دولت قديم حتّى بوده ، به دست آمده است . حتّيان نخستين قومى هستند كه از آهن به مقياس وسيع استفاده كرده‌اند . در حدود 1190 ق . م ، دولت حتّى منقرض و آسياى صغير ميان اقوام فريگيا و كيمتريايى ليديا تقسيم شد . فريگيا در قسمت مركزى و ليديا سرزمينى در غرب آسياى صغير بود . مردم ليديا نخستين سكه‌ها را در جهان براى معامله در قرن 7 ق . م ، ضرب كرده‌اند و آخرين شاه آن ، كرزوس « 2 » در حدود 546 ق . م ، از كوروش شكست خورد و از آن پس ليديا ضميمه ايران شد . و در سال 334 ق . م ، تنگهء هلسپونت ( داردانل ) توسط اسكندر مقدونى تسخير شد . در سال 330 م ، امپراتور قسطنطين اول شهر جديد قسطنطنيه ( استانبول فعلى ) را به عنوان پايتخت جديد بنا كرد . آسياى صغير كه نخستين زادگاه تمدن يونانى بود ، به صورت ايالت مركزى و اصلى يك امپراتور بزرگ در آمد و از زمان سميراميس « 3 » تا عثمان اول ( 2000 ق . م تا 1300 م ) ، همواره كشورگشايان براى فتح آسياى صغير با يكديگر در كشمكش بودند . دورهء اسلامى از سال 16 ه . ق ( 637 م ) ، آسياى صغير مورد لشكركشى مسلمانان قرار گرفت . در همان قرن اول هجرى بخشهايى از آن تا حدود قيصريه ( مشتمل بر طرابزون ، قاليقلا ، ملطيه ، آمد ، طرسوس و انطاكيه ) به تصرف مسلمانان در آمد . و حملات مكرر مسلمانان

--> ( 1 ) . Hattushash . ( 2 ) . Croesus . ( 3 ) . Semiramis .