عبد الكريم بى آزار شيرازى

334

باستانشناسى و جغرافياى تاريخى قصص قرآن (فارسى)

دارد ، و وادى اذنه آن را مشروب مىسازد . قصبهء مأرب امروزى در پشته‌اى در شمال شرقى صنعا ، در يمن قرار دارد و فاصلهء آن از درياى سرخ و خليج عدن هر دو تقريبا 10 روز راه است . مأرب مركز دولت پادشاهى سبأ بوده و بر سر راه كاروانى مهم قرار داشته است كه سرزمينهاى مولد بخور را به مديترانه وصل مىكرده است . وادى اذنه ، به مرور زمان ، راهى از ميان ارتفاعات بلق باز كرده و آن را به دو قسمت بلق القبلى و بلق الاوسط تقسيم كرده بود . دولتهاى سبأ در ميان اين شكاف سدى ساخته بودند كه طول آن به 770 قدم مىرسيد و آب وادى پشت آن جمع مىشد . گلازر محل اين سد را ديده و آن را به دقت وصف كرده است . آن قسمت از سد كه در برابر آب قرار داشته است ، از سنگهاى ناتراشيده ساخته شده و ملاط آن چنان محكم است كه جدا كردن سنگها از هم امكان‌پذير نيست . اين سد به مقدار يك ساعت و نيم راه از مأرب دور است . و در دو طرف آن دو آب بند تعبيه شده است كه يكى از آن دو به مربط الدم معروف است . در آنجا تخته سنگ بزرگى است كه حدود 7 تا 8 متر از سطح بستر وادى ارتفاع دارد . و بر آن دو كتيبه موجود است كه معروف به گلازر شمارهء 513 و گلازر شماره 523 مىباشد . براى وصف دقيق آب بندها و ترعه‌ها و دستگاههاى پخش آب بايد به كتب مفصل مخصوصا توصيفهاى گلازر مراجعه كرد . ظاهرا اين سد بزرگ توانايى تحمل فشار آب جمع شده ميان كوههاى بلق را نداشته است و ازاين‌رو در شمال شرقى آن ، سد ديگرى به نام مبنى الثرج ساخته بودند كه در غرب مأرب قرار داشت و براى تنظيم آبهاى وادى السائلة بوده كه به وادى اذنه مىريخته است . ساختمانهاى مختلف سد چنان كه از كتيبه‌هاى گوناگون برمىآيد ، از زمانهاى مختلف بوده است ، مثلا آب بندهاى جنوبى از زمان مكرّبها بوده است . به موجب كتيبهء گلازر شماره 554 پادشاه شرحبيل يعفور در 449 بعد از ميلاد تعميرات مهمى در اين سد به عمل آورد ولى اين تعمير بيش از يك سال دوام نياورده و