حضرت ابراهيم ( ع ) با اعلام توحيد ، بندهاى اسارت را گسست و فرزندان آدم را از هر نوع بردگى و قربانى شدن نجات داد . تازه جان اندر تن آدم دميد * بنده را باز از خداوندان خريد داستان ذبح اسماعيل به ما مىآموزد كه در دين توحيد ، انسان از قربانى شدن در پيشگاه خداوند معاف است . و بشر با درآمدن به دين توحيد و اسلام و تسليم در برابر فرمان خدا ، استقلال و آزادى خود را در برابر اربابان ، استعمارگران ، ستمكاران ، بتها و خرافات ، بازمىيابد و ديگر به قربانگاه طاغوتهاى زمان نخواهد رفت . تجلى خدا بر ابراهيم در مسجد خيف و بمجدك الّذى تجلّيت به . . . لابراهيم عليه السّلام خليلك من قبل فى مسجد الخيف . « 1 » و به آن نور مجد و عظمتت كه براى دوستت ابراهيم ( ع ) در مسجد خيف تجلّى كردى . خيف از نظر لغت به ارتفاعات مشرف بر سيل اطلاق مىشود و اين مسجد از آن جهت خيف ناميده شده كه در ارتفاعات كوه منى قرار گرفته است . « 2 » بنا به دعاى سمات منقول از امام باقر و امام صادق عليهما السلام در ارتفاعات كوه منى ، خداوند بر حضرت ابراهيم ( ع ) تجلى كرده است . و همان‌طوركه بعضى از مفسرين در تفسير آيه فَلَمَّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ ذكر كرده‌اند ، حضرت ابراهيم به هنگام قربانى پيشانى فرزندش را بر تلّ و ارتفاعات كوه منى مشرف بر مسجد منى گذاشت « 3 » و اين مسجد را به مناسبت ارتفاعات منى مسجد خيف مىنامند . بر فراز همين ارتفاعات و شايد در همين مسجد خيف بود كه بنا به روايات جبرئيل به

--> ( 1 ) . به نقل از دعاى سمات منسوب به امام باقر ( ع ) و امام صادق ( ع ) در مفاتيح الجنان ، ص 130 . ( 2 ) . لسان العرب ، ابن منظور ، ج 1 ، ص 930 . ( 3 ) . حقى برسوى ، تفسير روح البيان ، ج 7 ، ص 474 .