كه آن‌قدر آب نيل كم شده بود كه مردم در آن قدم مىزدند « 1 » و از گرسنگى جان مىسپردند و بعضى كودكان خود را مىخوردند . « 2 » ازاين‌رو مصريها از اين پديده ، تجربه‌آموزى كرده و با حسن تدبير به ذخيره‌سازى غلات در دوران فراوانى براى ايام خشكسالى مىپردازند ، و حكمت و تدبير ملوك و امرا و حكام ايالات مشكلات مردم را در دوران قحطى كاهش مىداد . « 3 » نبى ، امير شهر ال - كاب از خانواده سيزدهم ، كه كمى جلوتر از عصر يوسف و يا معاصر وى در دوران هيكسوس بوده مىگويد : « من گندم خوب را ذخيره مىكردم و وقتى سالهاى قحطى و گرسنگى فرا مىرسيد ، به هر گرسنه‌اى گندم مىدادم . » « 4 » در جزيره سهل جنونى اسوان اخبار دوران خشكسالى بر صخره‌ها نقاشى شده است در بحران دوران قحطى و خشكسالى در روزگار يوسف ( ع ) در عصر هيكسوس ، حقيقتى است بدون ترديد ، كه اگر : رحمت الهى و حكمت يوسف ( ع ) نبود مردم به چه بلاها و سختيهايى دچار مىشدند . در دوران حضرت يوسف ( ع ) مصر هم از نظر دينى و هم دنيوى در خير و بركت بسرمىبرد ؛ و وجود يوسف در مصر ، مايه شرافت دوران بعد گرديد و دعوتش مايه رحمت و هدايت مصريها بود . يوسف مصريان را از قحطى واقعى كه مىرفت حرث و نسل را نابود كند ، نجات داد . در مصر دعوت توحيد را منتشر ساخت و به تصحيح عقايد مردم پرداخت و نور ايمان و هدايت توحيد و عدالت الهى را آشكار گرداند . « 5 »

--> ( 1 ) . A . Erman , LAe ، 1927 ، P . 113 . ( 2 ) . A . Gardiner , Egypt of the Pharaons ، 1961 ، P . 111 . ( 3 ) . احمد عبد الحميد يوسف ، مرجع سابق ، ص 57 - 58 . ( 4 ) . T . Vandierop , Cit , P . 114 . ( 5 ) . دكتر محمد بيّومى مهران ، دراسات تاريخيهء من القرآن الكريم ( 2 ) ، مصر ، ص 70 - 74 .