حفارى پناهگاه لوط ( ع ) توسط موزهء بريتانيا وَ إِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ وَ بِاللَّيْلِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ؟ « 1 » و شما [ در سفرهاى روزانه و شبانه خود به شام ، در اردن ] از كنار ويرانه‌هاى شهرهاى آنها [ قوم لوط ] صبحگاهان و شبانگاهان مرور مىكنيد چرا نمىانديشيد ؟ اين تعبير جالب از نظر مفسرين از آن جهت است كه مؤتفكات يا شهركهاى قوم لوط در مسير كاروانهاى تجارى مشركين حجاز واقع شده بود و آنان در آمد و شد شبانه و روزانه خود از طريق اردن به شام از اين آثار باستانى مىگذشتند ، بىآنكه عبرت گيرند . قرآن مىفرمايد : أَ فَلا تَعْقِلُونَ ؟ چرا در اين آثار باستانى تعقل و انديشه نمىكنيد ؟ آيه 76 سورهء حجر ، نظر مفسرين را در تفسير آيه فوق تصديق مىكند كه مىفرمايد : وَ إِنَّها لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ ( اين آثار بر سر راه [ كاروانيان و مسافران ] قرار دارد ) . كشف آثار باستانى غار لوط توسط موزه بريتانيا غار حضرت لوط براى مسلمانان و مسيحيان مكان مقدسى است . اين مكان از غارى طبيعى با چشمهء آب تشكيل شده است ، و براى اولين بار در عصر سنگى ده هزار سال قبل از ميلاد به كار گرفته شده و بار ديگر در عصر برنزى در حدود سه هزار سال قبل از ميلاد به كار رفته است . اين همان عصرى است كه حضرت لوط نبى ( ع ) براى مدتى با دخترانش در آن بسربرده است . « 2 » در عهد بيزنطى كه در قرن پنجم تا قرن ششم ميلادى تداوم داشت مسيحيانى كه معتقد بودند اين غار پناهگاه حضرت لوط و دخترانش بعد از ويران شدن شهر سدوم

--> ( 1 ) . صافات : 138 . ( 2 ) . رجوع شود به تفسير مجمع البيان ، جزء 23 ، ص 84 ؛ تفسير روح البيان ، ج 7 ، ص 485 ؛ تفسير انوار التزيل بيضاوى ، ج 2 ، ص 295 ؛ تفسير جلالين ، ج 2 ، ص 299 .