اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ( 6 ) صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ بنما ما را راه راست . راه كسانى كه انعام كردهء برايشان . تفسير : كسانى كه به نعمت پروردگار نايل شده‌اند چهار طبقه مىباشند : پيغمبران ، صدّيقين ، شهداء ، صالحين . اين اقسام در قرآن ، ديگر جا ، تصريح شده ؛ مراد از « مغضوب عليهم » يهود ، و مطلب از « ضالّين » نصارى است كه آيات و روايات متعدّد بتأييد اين مطلب شاهد است . بازماندگان صراط مستقيم دو نوع‌اند : آنانيكه به جهالت و نادانى از راه باز مانده‌اند و آنانيكه عالما و عامدا تمرّد ورزيده‌اند ؛ گمراهان امم ماضى و آينده از اين دو نوع خارج نيستند ؛ ملل نصارى در نوع اوّل و يهود در نوع دوم مشمولست . غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ ( 7 ) نه آنانى كه غضب كرده شده برايشان و نه گمراهان . تفسير : خداوند اين سورهء عظيم را به زبان بندگان خود فرمود ، تا بندگان ما چون به بارگاه ما تشرف و حضور حاصل كنند از حضرت ما بدين سؤال نياز كنند . از اين است كه اين سوره را « تعليم المسئله » نيز نامند ؛ و بدين مناسبت در خاتمهء فاتحه گفتن « آمين » سنّت قرار داده شده . كلمهء « آمين » از قرآن مجيد خارج ، و معناى آن چنين است : « الهى اجابت كن دعاى ما را » يعنى ما را به بندگانى كه مقبول بارگاه تواند پيرو ساز و از كسانى كه فرمان تو نميبرند دور گردان . پس نيمهء اوّل سورهء فاتحه خداوند را ثنا و ستايش ، و نيمهء دوم بندگان او را نياز و دعاست . فايده : « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ » بدل « الذين » مىباشد يا صفت او كه اين ترجمه مناسب آن است ؛ امّا ، در بعضى تراجم دهلويّه اين آيت را نوعى ترجمه كرده‌اند كه با تركيب نحوى مخالف و با مقصود منافيست .