محمود حسن ديوبندى

مختصرى درباره علوم قرآن 13

تفسير كابلى (فارسى)

ج : بعدا با سوره‌اى از قرآن تحدى نمود . خداوند مىفرمايد : أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ . يا مىگويند بربسته است قرآن را ، بگو پس بياريد يك سوره مانند آن . . . ( سوره يونس ، آيه 38 ) . و اين تحدى را تكرار نمود : وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ . و اگر شما شك داريد از آنچه نازل كرده‌ايم بر بنده‌ى خود پس بياوريد سوره‌اى مانند آن . ( سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 23 ) . كه چنانچه تذكر رفت ، اعراب با اين‌كه در اوج و عنفوان ادبيت قرار داشتند و در بلاغت و فصاحت زبان عربى زبانزد همه‌جا بودند ، در مقابل اين تحدى سر تسليم فرود آورده و در برابر كلام الهى اظهار عجز نمودند . اعجاز قرآن يك علم مستقل و يكى از علوم قرآنى است و ما در اينجا از بعضى دانشمندانى كه درباره‌اى اعجاز قرآن كتاب نوشته‌اند ياد مىكنيم : راجع به اعجاز قرآن ، كتابهاى زيادى از صدر اسلام تاكنون نوشته شده است و نويسندگان زيادى از دانشمندان و ائمه بوده‌اند كه در اين‌باره تاليفاتى از خود بيادگار گذاشته‌اند . اولين كسى كه در اين‌باره به تاليف كتاب پرداخت جاحظ ( متوفى 255 ) است كه كتابش را به نام " نظم القرآن " مسمّى نمود ، و بعد از وى ابو عبد اللّه محمد بن يزيد واسطى ( متوفى 306 ) كتابى را به‌نام " اعجاز قرآن " به رشته‌ى تحرير درآورد و سپس عبد القادر جرجانى ( متوفى 471 ) شرح سودمندى را به‌نام " المعتضد " بر آن نوشت و كتاب مشهور خود " دلائل الاعجاز " را در اين فن عرضه داشت ، بعدا ابو عيسى كرمانى ( متوفى 385 ) در اعجاز قرآن كتابى تاليف نمود و به دنبال آن قاضى ابو بكر باقلانى ( متوفى 403 ) كتابى را تاليف نمود به نام " اعجاز قرآن " و همين‌طور عده‌اى زيادى در اين باب كتابهايى تاليف داشته‌اند كه از جمله از امام خطابى ، فخر الدين رازى ، ابن ابى اصبع را مىتوان نام برد . در عصر ما از جمله كتب مهمى كه در اين باب تاليف شده از " اعجاز قرآن " تاليف مرحوم مصطفى صادق رافعى ، " التصوير الفنى فى القرآن " و " مشاهد القيامة فى القرآن " اثر سيد قطب كه در پهلوى تفسير معروف " فى ظلال القرآن " قرار دارد ، مىتوان نام برد . و نيز برخى از دانشمندان