« بالحق » نشانگر آنست كه نزول قرآن بمقتضاى حكمت و ضرورت بوده نه از روى هوس و عبث ، طبرسى رحمه اللَّه ذيل آيهء 7 از سورهء انفال فرموده : حق آنست كه شىء در موقع خود واقع شود . « 1 » آمدن « نزل » در قرآن و « انزل » دربارهء تورات و انجيل ظاهرا براى آنست كه قرآن بطور تدريج و تورات و انجيل بطور دفعى نازل شده‌اند منظور از لِما بَيْنَ يَدَيْهِ كتابها و شريعتهاى پيشين است در جاى ديگر آمده : . . . مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ مائده / 48 ، در نكته‌ها راجع به تورات و انجيل سخن خواهيم گفت . « هدى » مفعول له است يعنى براى هدايت مردم ، به نظر بعضى حال است بمعنى « هاديا » ، در رابطه با وَ أَنْزَلَ الْفُرْقانَ گفته‌اند مراد از فرقان ، دين ، بقول بعضى عقل و بقول بعضى قرآن است . ناگفته نماند : دين و شريعت همه‌اش به صورت كتاب نيست مثلا در اسلام به صورت كتاب و سنت است و هكذا در سائر شريعتها ، على هذا مراد از « الفرقان » مطلق معارف دينى است خواه به صورت كتاب باشد يا به صورت شفاهى ، در اين صورت جملهء وَ أَنْزَلَ الْفُرْقانَ ذكر عام بعد از خاص است . « 2 » در روايات اهل بيت عليهم السّلام آمده : مراد از فرقان آيات محكم و روشن ، و مراد از قرآن همهء اين كتاب آسمانى است : « قال الصادق عليه السّلام الفرقان كل آية محكمة فى القرآن » « 3 » در خاتمه بايد دانست : منظور از « الكتاب » در آيه ، همهء آيات و سوره‌هايى است كه تا آن موقع نازل شده بود و يا در علم خدا بود كه بعدا نازل گرديد .

--> ( 1 ) على هذا « بالحق » قيد « نزل » است نه قيد كتاب يعنى : « نزل تنزيلا حقا » . ( 2 ) اين مطلب از الميزان استفاده شده است . ( 3 ) جوامع الجامع .