است و ضريع و غسلين وصف ضريع بيان شد و اما زقوم ميفرمايد : إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّياطِينِ فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْها فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ صافات آيه 64 الى 66 - و اما غسلين ميفرمايد : وَ لا طَعامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ لا يَأْكُلُهُ إِلَّا الْخاطِؤُنَ الحاقه آيه 36 و 37 ، و گفتند : غسلين صديد و مدفوعات اهل جهنم است . اشكال : در اين آيه منحصر مىكند طعام آنها را به غسلين و در آيه قبل منحصر ميفرمايد به ضريع و اين دو با هم تنافى دارند . جواب : ممكن است ضريع و غسلين يك چيز باشد دو اسم داشته باشد لكن اين احتمال بعيد است زيرا زقوم هم طعام آنها است و اين دو آيه انحصار را مىرساند و تحقيق در جواب اين است كه اهل نار طبقات مختلفه هستند يك طبقه طعام آنها زقوم است و يك طبقه ضريع است و يك طبقه غسلين چنانچه ساير عذابهاى آنها هم مختلف است . اين حال اهل جهنم و اما حال اهل بهشت ميفرمايد : [ سوره الغاشية ( 88 ) : آيات 8 تا 16 ] وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناعِمَةٌ ( 8 ) لِسَعْيِها راضِيَةٌ ( 9 ) فِي جَنَّةٍ عالِيَةٍ ( 10 ) لا تَسْمَعُ فِيها لاغِيَةً ( 11 ) فِيها عَيْنٌ جارِيَةٌ ( 12 ) فِيها سُرُرٌ مَرْفُوعَةٌ ( 13 ) وَ أَكْوابٌ مَوْضُوعَةٌ ( 14 ) وَ نَمارِقُ مَصْفُوفَةٌ ( 15 ) وَ زَرابِيُّ مَبْثُوثَةٌ ( 16 ) وجوهى در روز قيامت متنعم بنعم الهى هستند و براى اعمال حسنه كه در دنيا كردند و ثمرات و فوائد آنها را بردند خشنود هستند در بهشت در درجات عاليهء بهشت سكونت دارند كلام لغو به گوش آنها نميخورد در آن جنت عاليه چشمه‌اى جريان دارد در آن تختهاى مرصع بلند نصب شده و ظرفها و ليوان‌ها در آن گذارده شده و بالشها و مخده‌ها پهلوى يكديگر نصب شده و پرده‌هاى زرنگار آويخته شده . وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناعِمَةٌ اهل ايمان هستند كه با ايمان از دنيا رفته باشند و با تقوى و آمرزيده و با اعمال صالحه وارد محشر ميشوند ، ناعمه خرم و خندان با صورت باز و نورانى كه شرح آنها را در بسيارى از آيات بيان فرموده . لِسَعْيِها راضِيَةٌ نظر بوعده‌هاى الهى و مثوباتى كه بر هر يك از عبادات از واجبات و مستحبات بيان فرموده در قرآن و در لسان اخبار تمام را مشاهده كرده بسيار