السيد عبد الحسين الطيب
253
اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى)
فِي دِينِ اللَّهِ دين الهى تدين بجميع عقائد حقه و به قرآن مجيد و بجميع ضروريات دين و مذهب و بجميع احكام الهى كه هيچگونه ضلالتى و جهالتى در آن نباشد كه بعقيدة ما مذهب اثنى عشرى با جميع خصوصيات آن . أَفْواجاً جمع فوج است شامل تمام فوجها مىشود كه فوجى باقى نميماند . فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ تسبيح تنزيه حق است از جميع عيوب و نواقص كه ذاتا و صفة و افعالا هيچ نقص و عيبى در ساحت قدس ربوبى نيست كه اعظم عيوب و نواقص احتياج است لذا مىگوييم : مركب از اجزاء نيست زيرا مركب احتياج به اجزاء دارد و هر جزئى احتياج بجزء ديگر دارد و تمام اجزاء احتياج بمركب بالكسر دارند ، بسيط است فى غاية البساطة ، جسم نيست زيرا جسم مركب از ماده و صورت است و هر كدام احتياج به يكديگر دارند : هيولى در بقا محتاج صورت * تشخص كرد صورت را گرفتار بعلاوه جسم چهار قسم است جمادى نباتى حيوانى انسانى ، مرئى نيست چون صورت ندارد ، مكان ندارد كه احتياج به مكان داشته باشد ، جوهر نيست جواهر خمسه چون جوهر مركب از وجود و ماهيت است چه از مجردات باشد مثل عالم عقول و نفوس و ارواح ، و چه صورت بلا ماده باشد مثل قالب مثالى ، چه صورت مع الماده باشد ، عرض نيست كه محتاج به محل و موضع باشد كه تعريف عرض را كردند كه : اذا وجد وجد فى المعروض و اعراض هم نه عرض داريم كم كيف ، اين وضع متى حدّه ، اضافه رنگ و بو ، و طعم مثل و مانند و شبيه و عديل ، و ضد و ندى از براى او نيست زيرا مركب از ما به الامتياز و ما به الاشتراك مىشود و ذى اجزاء و لازم ميآيد احتياج چنانچه ذكر شد و تحميد جامع جميع كمالات است . بوحدته و بساطته علم قدرت عظمت و كبريايى حى و افعالش تمام موافق حكمت و مصلحت ، عدل فى فعله ظلم نميكند فعل قبيح و لغو از او صادر نميشود خلق و رزق و احياء و اماته و عزت و ذلت و غنى و فقر و صحت و مرض در تحت مشيت و ارادهء او است عفوّ است غفور است توّاب است قاهر و غالب و عزيز و كبير است .