مسنون و ليس بمفروض ) . اقول : اولا در شريعت اسلام سجده جايز نيست بر احدى سوى اللَّه حتى بر انبياء و ائمه اطهار حتى كسانى كه مشرف ميشوند به زيارت اعتاب مقدسه بوسيدن عتبه مانع ندارد ولى سجده و وضع جبهة بر عتبه جايز نيست . و اما در شرايع سابقه مانعى نداشته مانند سجده ملائكه بآدم و سجده يعقوب و پسران بيوسف ، و سجده در شريعت اسلام پنج سجده است سجده نماز كه در هر ركعت دو سجده و اين دو با هم از اركان نماز است و سجده فراموش شده كه پس از سلام بدون انجام منافى بايد قضا كرد ، و سجده سهو كه در پنج مورد واجب است : كلام بى جا سلام بى جا قيام بى جا تشهد فراموش شده سجده فراموش شده ، و سجده شكر كه در پنج مورد است : هر وقت موفق بعبادتى شد مثل نماز و غير آن ، و هر وقت نعمتى به او عنايت شد . و هر وقت بلائى از او دفع شد ، و هر وقت متذكر نعم الهى شد ، و هر وقت متذكر دفع بلياتى از او شد ، و سجده قرآن كه در اين چهار سور عزائم واجب است و در بقيه كه امر به سجده دارد يا ذكر سجده مىشود مسنون است كه گفتند : در يازده مورد است كه مجموعا پانزده مورد مىشود و خلاصهء آن : اما سجده نماز علاوه بر آنچه در نماز شرط است بايد هفت موضع بر زمين استقرار پيدا كند پيشانى دو كف دست دو سر زانو دو سر انگشت ابهام ، و ذكر بخصوص يا يك ذكر كبير سبحان ربى الاعلى و بحمده يا سه بار ذكر صغير سبحان اللَّه ، و پيشانى بايد بر ما يصح السجود عليها باشد زمين و آنچه از زمين روئيده مىشود به شرط آنكه معادن و مأكول و ملبوس انسان نباشد ، و از اجزاء حيوانات هم نباشد و همين شرائط در سجده فراموش شده هم معتبر است ، و در سجده سهو ذكر مخصوص دارد ، و بسيارى از اين شرايط و تشهد و سلام ، و در سجده شكر هر قدر بتواند طول دهد و ذكر بگويد و دعا كند و حاجت بطلبد و بسا ائمه چندين ساعت در حال سجده بودند مثل امير المؤمنين و سيد سجاد و موسى بن جعفر و ساير ائمه ، و در سجده تلاوت اذكار مخصوص مستحبّ است بارى بهترين حالات بنده در پيشگاه قرب الهى حال سجده است كه در