135 . و اشد المنافقين او است كه يكى از اصحاب تابوت است چهارده نفر هفت از سابقين مثل قابيل و پى كنندهء ناقه صالح و شداد و نمرود و فرعون و هامان و قارون و هفت از لاحقين و در ميانهء اين چهارده نفر او از همه سخت‌تر است . [ سوره الفجر ( 89 ) : آيه 27 ] يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ( 27 ) كلام در نفس بسيار مفصل است و باعتباراتى اقسامى دارد و ما فقط اقتصار ميكنيم ببيان يك حديث از امير المؤمنين ( ع ) آن هم بنحو اختصار ترجمه ميكنيم و آن حديث اين است كه : كميل بن زياد پرسيد از امير المؤمنين ( ع ) آيا به من تعريف مىفرمايى نفس مرا ؟ - فرمود : كدام نفس را مىگويى ؟ - عرض كرد : مگر انسان يك نفس بيشتر دارد ؟ - فرمود : چهار نفس است نباتيه و حيوانيه و ناطقه و كلمة الالهيه و هر كدام پنج قوه دارند و دو خاصيت . و اما قواى نباتيه : ما سكه جاذبه و هاضمه و دافعه و مربيه و اما خاصيت زياده و نقصان و اينها منبعث ميشوند از كبد . و اما قواى حيوانيه سمع و بصر و شم و ذوق و لمس و اما دو خاصيت رضا و غضب . و اما ناطقه : پنج قوه او فكر و ذكر و علم و حلم و نباهت و اما دو خاصيت او نزاهت و حكمت . و اما كلمهء الهيه : پنج قواى او بقاء در فناء و نعيم در شقاء و عز در ذل و فقر در غنى و صبر در بلاء و دو خاصيت او حلم و كرم . بعد ميفرمايد : و عقل وسط كل اينها است . اقول : نفس انسانى كه آن روح مجرد باشد كه تعلق به اين بدن گرفته واقع‌بين دو امر است يكى جنبه حيوانيت و قواى شهويه و غضبيه ، و يكى جنبهء ملكوتيه و قواى عقلانيه است كه گفتند : آدمى زاده طرفه معجونى است * كز فرشته سرشته و ز حيوان گر كند ميل اين شود پس از اين * ور كند ميل آن شود به از آن كه در حديث دارد : الانسان مركب من العقل و الشهوة فمن غلب عقله على شهوته