أبو الحسن الشعراني
349
پژوهش هاى قرآنى علامه شعرانى در تفاسير مجمع البيان، روح الجنان و منهج الصادقين (فارسى)
الباقر عليه السّلام أنّه قال : « قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : » يبعث ناس من قبورهم يوم القيامة تاجج أفواههم نارا فقيل له يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله ! من هولاء ؟ » فقرأ هذه الآية . علّامه شعرانى : بناء على تجسّم الأعمال ، لا مانع من الالتزام للصور حقيقة ، فيصير العمل الذي هو عرض في الدنيا نارا في الآخرة و تغيير الصور بتغيير العوالم ممكن ، كما يتصوّر العلم في المنام بصورة اللبن و السنون المجدبة بصورة سبع بقرات عجاف . « 1 » مؤلف : يعنى پر مىسازند بطون خود را به آنچه مىكشد و راجع مىسازد ايشان را به آتش و زود باشد كه در انداخته شوند خورندگان مال يتيم در آتش افروخته . پس حمل اكل بر ظاهر انسب است . مرحوم شعرانى : يعنى آتش مىخورد نه چيزىكه موجب آتش گردد . و اين معنى انسب است ، چون تأويل ظاهر قرآن بىدليل روانيست و مال يتيم حقيقتا آتش است كه در دنيا خورده و وَ سَيَصْلَوْنَ سَعِيراً مجازات ديگر است در قيامت . « 2 » مؤلف : « ايشان آتش مىخورند در شكمشان » ، در او دو وجه گفتند : يكى آنكه سدّى گفت : روز قيامت خورندهء مال يتيم را برانگيزند و آتش از بينى و دهن و چشم و گوش او به در مىآيد ، چون كسى كه شكم او پر آتش باشد و اين علامت بود فرشتگان عذاب را كه او آكل مال يتيم است . و دوم آنكه اين بر طريق مثل بود براى آنكه آن كس كه مال يتيم خورد ، مال و عاقبت او بر دوزخ بود و شكم پر آتش بازكند به عقوبت . علّامه شعرانى : و صحيح آن است كه بنابر تجسّم اعمال ، عين خوردن مال يتيم آتش مىشود . و باز كند ، يعنى بار ديگر پر كند از آتش . « 3 »
--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 3 ، ص 13 . ( 2 ) . منهج الصادقين ، ج 2 ، ص 445 . ( 3 ) . روح الجنان ، ج 3 ، ص 326 .