أبو الحسن الشعراني
202
پژوهش هاى قرآنى علامه شعرانى در تفاسير مجمع البيان، روح الجنان و منهج الصادقين (فارسى)
علّامه شعرانى : سهو به معنى حاضر نبودن معنى است و بعضى علما كه گويند : سهو بر امام و پيغمبر جايز است ، مقصودشان آن است كه گاه باشد علم حضورى براى آنها نباشد و هرگاه خواستند حاضر شود ، نه سهو به اصطلاح عوامّ و نه مصطلح فقها ، و خواب سهو است و در اصطلاح فقها آن را سهو نگويند . « 1 » لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ . « 2 » مؤلف : او راست آنچه در آسمان و زمين هست ، ملكا و ملكا . علّامه شعرانى : در تفسير منهج الصادقين « 3 » گويد : اين تحرير قيّوميّت اوست ، يعنى ملك او به معنى قيّوميّت است نه اضافهء محض و اگر علاقهء ملكى ميان مالك و مملوك در ممكنات اعتبارى بىحقيقت است ، علاقهء ممكنات به واجب تعالى حقيقى است ، مالك نزد ما معدوم مىشود و ملك او مىماند و به وارث مىرسد ؛ چون وجود ملك ما بسته به وجود مالك نيست ، امّا وجود آسمان و زمين متعلّق به وجود حقّ است ، مانند [ تعلّق ] نور به چراغ و كلام به متكلّم ، كه چون اراده كند ، همهچيز فانى شود و هم در آن تفسير گويد : چون اين آيت شريفه متضمّن براهين است بر اصول اسلام ، از توحيد و عدل و علم و قدرت و حيات و اراده و غير آن ، از اين جهت فضايل و خواصّ بسيار در آن مضمر است . و نويسنده گويد : همهء فقرات اين آيه تحرير قيّوميّت اوست ؛ چون دقّت شود ، دليل بر آنكه اصل وجود عقل و علم و حيات است و عالم مادّه و جماد فرع و مظهر و در تحت سيطره و احاطهء او و همهچيز وجود تعلّقى دارند به معنى حرفى غيرمستقّل و اين اصل بزرگى است كه دين خدا ، بلكه حكمت نظرى الهيّين هم مبتنى بر آن است . « 4 »
--> ( 1 ) . همان ، ص 322 . ( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 255 . ( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 2 ، ص 89 . ( 4 ) . روح الجنان ، ج 2 ، ص 324 .