علّامه شعرانى : اين آيه شامل تمام علوم طبيعى است . چون در آسمان و زمين تدبّر كنى ، علم سماء و العالم و هيئت از آن فراهم گردد ؛ چون اين علوم همان است كه مردم در خلقت آسمان و زمين تدبّر كردند و نتيجهء تدبّر خود را نوشتند ، و آن‌چه در باد و ابر و باران تدبّر كردند ، علم كائنات جوّ بود و از تفكّر در حيوان و نبات و انسان كه يكى از آنهاست ، علم مواليد پديد آمد و امثال ذلك . و اگر مخالفان علوم عقلى گويند : اين علوم را كه از پيش مدوّن شده ترك بايد كرد و به دستور قرآن تدبّر و تفكّر را از سر گرفت ، باز همان علوم مدوّن مىشود . « 1 » وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ . « 2 » مؤلف : عبد اللّه عبّاس گفت : أثبت و أدوم ، و گفت : براى آن‌كه مشركان چون بتى پرستيدندى ، مدّتى پس از آن‌كه يكى ديگر نكوتر ديدندى ، آن را رها كردندى و آن را پرستيدندى . مؤمنان خداى را پرستند و بر خداى بدل نگيرند ، از اين كار گفت : أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ ؛ يعنى دايم‌تر و ثابت‌تر . علّامه شعرانى : از اين آيه معلوم مىگردد كه دوستى نسبت به خداوند تعالى صحيح و معقول است و عشق هم مرتبهء شديد محبّت است و هرجا تصوّر كمال شود ، دوستى از لوازم آن است ، چنان‌چه مردم عالم را دوست دارند براى كمال علم ، عادل را دوست دارند براى عدالت و حاتم را دوست دارند براى سخا . و چون هر كمالى در خداى تعالى است ، بايد او را از همه‌چيز بيشتر دوست دارند . « 3 » مؤلف : [ و در توجيه اين‌كه چگونه مؤمنان از بت‌پرستان خدا را بيشتر دوست مىگويند ] گفته‌اند : براى آنكه ايشان از بتان مقابله در محبّت نديدند ، و اينان از خداى تعالى - جلّ جلاله - به مقابلهء محبّت خود از او محبّت ديدند في قوله تعالى :

--> ( 1 ) . روح الجنان ، ج 1 ، ص 405 . ( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 165 . ( 3 ) . روح الجنان ، ج 1 ، ص 406 .