بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِيداً » « 1 » « به خدا و پيامبرش و كتابى كه بر او نازل شده و كتب آسمانى پيشين ، همگى ايمان بياوريد ! كسى كه به خدا و فرشتگان و كتب الهى و فرستادگان او و روز واپسين كافر شود ، در گمراهى دور و درازى افتاده است . » اطاعت بىقيد و شرط « 2 » « وَ لَوْ أَنَّا كَتَبْنا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيارِكُمْ ما فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما يُوعَظُونَ بِهِ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَ أَشَدَّ تَثْبِيتاً » « 3 » « به يقين اگر ما به آنها دستور مىداديم كه يكديگر را بكشيد و يا از وطنتان خارج شويد ، عدّهء كمى آن را انجام مىدادند ، اگر آنها اندرزهاى خدا و پيامبر را بپذيرند ، هم به سودشان است و هم باعث تقويت ايمان آنهاست . » تدبّر در آيات الهى : « وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » « 4 » « هنگامى كه قرآن تلاوت مىشود ، با توجّه به آن گوش دهيد و ساكت باشيد ، شايد مشمول

--> ( 1 ) - نساء ( 4 ) آيه 136 . ( 2 ) - گاهى گفته مىشود : آيا منظور آن است كه به قدر امكانات و توانمان اطاعت كنيم ؟ چنان‌كه در آيهء ( تغابن / 16 ) آمده است : « فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ » : پس تا مىتوانيد تقواى خدا پيشه كنيد و پرهيزگار باشيد . - آرى ، ترديدى نيست ، ولى عكس اين حالت ، باعث قيدى بر طاعت خدا نمىشود ، بلكه قيدى است براى صدور خود نظم الهى كه در اين حالت امكان وجود نمىيابد : « لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » ( بقره / 286 : خداوند هيچ‌كس را جز به قدر تواناييش مكلّف نكرده ) . و ترديدى نيست كه اطاعت رسول خدا 6 در حدود رسالت آن حضرت جزء مكمّل طاعت خداست : نساء / 80 : « مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ » : هركس از پيامبر اطاعت كند ، از خدا اطاعت كرده است . و نساء / 65 : « فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً » : به پروردگارت سوگند كه آنها مؤمن نخواهند بود ، مگر اين‌كه تو را در اختلافات به داورى طلبند و در دل خود ناراحت نباشند و به داورى تو كاملا تسليم باشند . ( 3 ) - نساء ( 4 ) آيه 66 . ( 4 ) - اعراف ( 7 ) آيه 204 .