« بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَهُ » « 1 » و نيز قرآن كريم سخن از خوددارى انسان از تلاش مىگويد ، پيش از آنكه در عمل به يكى از مشكلات برخورد كند ؛ نه با سوء نيّت ، بلكه به نوعى از سهل‌انگارى و بىتوجّهى . به اين ترتيب كه وى ابتدا تصوّر مىكند كه به مشكلاتى برخورد خواهد كرد و با خود مىگويد : هرگز اين كار را نمىكنم ، مريض مىشوم ! و هرگز اين كار را نمىكنم ، مردم به من خرده مىگيرند ! و هرگز چيزى به مستمندان نمىدهم ! من فردا به يقين خودم فقير مىشوم ! درحالىكه تمام اين‌ها بيشتر اوقات چيزى جز اوهام محض نيست ، و يا به اصطلاح قرآن كريم افكار شيطانى است ، خداى متعال مىفرمايد : « الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا » « 2 » . هرگز . . . بنابراين ؛ نبايد عقب‌گرد كنيم ، مگر در برابر يك امر محالى كه جلو چشممان باشد و يا دست‌كم آن را به تجربه به‌طور كامل بشناسيم . بايد هميشه با ارادهء بندگى و طاعت كار را آغاز كنيم و شروع به عمل كنيم تا آنجا كه كارى ، مشقّت زياد داشتنش براى ما واضح باشد : « وَ لَوْ أَنَّا كَتَبْنا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيارِكُمْ ما فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما يُوعَظُونَ بِهِ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ وَ أَشَدَّ تَثْبِيتاً » « 3 » البتّه گاهى به بن‌بستى مىرسيم كه تصوّر گذشتن و عبور از آنجا را نداريم ، ولى خداوند خروج از آن را ساده مىكند و تجربهء شخصيّت‌هاى بزرگ بهترين دليل بر اين مطلب است ، و ما را همين‌قدر كافى است كه داستان حضرت ابراهيم عليه السّلام و فرزندش اسماعيل عليه السّلام را به خاطر آوريم : « فَلَمَّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ وَ نادَيْناهُ أَنْ يا إِبْراهِيمُ قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيا إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِينُ وَ فَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ » « 4 » ، و يا جريان مادر موسى عليه السّلام : « وَ أَوْحَيْنا إِلى أُمِّ مُوسى أَنْ أَرْضِعِيهِ

--> ( 1 ) - قيامت ( 75 ) آيه 14 و 15 : بلكه انسان خودش از وضع خود آگاه است ، هرچند ( در ظاهر ) براى خود عذرهايى بتراشد . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيه 268 : شيطان ( به هنگام انفاق ) به شما وعدهء فقر و تهىدستى مىدهد و او شما را وادار به معصيت و گناه مىكند ، ولى خداوند به شما وعدهء آمرزش و فزونى مىدهد . ( 3 ) - نساء ( 4 ) آيه 66 : مسلّما اگر به آنها دستور مىداديم كه يكديگر را بكشيد و يا از وطن و خانهء خود خارج شويد ، تنها عدّهء كمى از آنها آن را انجام مىدادند . اگر آنها اندرزهاى خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را بپذيرند ، هم به سودشان است و هم باعث تقويت ايمان آنهاست . ( 4 ) - صافّات ( 37 ) آيه 103 - 107 : هنگامى كه هر دو تسليم شدند و ابراهيم جبين او را بر خاك نهاد ، او را ندا داديم كه اى ابراهيم ! -