ندارد و بر آزار ايشان شكيبا نيست » . « 1 » البتّه كارآزمودگان موثّق اين حديث را به خوبى درك كرده‌اند ، اينك بعضى از گفته‌هاى آنان : - جنيد مىگويد : « مشقّت‌هاى گوشه‌نشينى آسان‌تر از مداراى معاشرت است . » « 2 » - ذو النّون مصرى گويد : « كسى كه از مردم به خاطر خلوت رو نهان دارد ، هم‌چون كسى نيست كه به خاطر خدا از ايشان رو پنهان كرده است » . « 3 » - ابو على دقّاق مىگويد : « با مردم بپوش آنچه مىپوشند و بخور از آنچه مىخورند ، ولى در نهان از ايشان جدا باش ! » « 4 » از اين‌رو در تعريف عارف گفته‌اند : « كائن بائن » ، يعنى عارف با خلق است در كارهاى عادى و معمولى ، ولى در نهان و در فكر مرتبط با خدايش از مردم جداست . تنها شكل گوشه‌گيرى كه امكان‌پذير ، بلكه واجب است ، آن عزلتى است كه سودمند و مرغوب است نسبت به همهء مردم ، زيراكه باعث ارزش‌هاى مثبت اساسى مىشود ، عبارت از فاصله گرفتن جزئى از غوغاى دنيوى به مقدارى كه براى جمع كردن حواس و ژرف‌نگرى شاداب ضرورت دارد . و كسى در ارزش اين نوع از با خود بودن ترديدى ندارد كه آن تنها وسيله‌اى است كه مىتواند افكار ما را روشنى بخشد و ميزان مشاعر و حواس ما را بالا ببرد و تصميمات ما را قاطع نمايد و نماز ما را با ارزشى مطلق استوار سازد . جز اين‌كه لزومى ندارد اين گوشه‌گيرى در خارج شهر سامان پذيرد و در برابر وظايف خانوادگى و اجتماعى ما قرار داده شود . بنابراين ؛ به جاى اين‌كه به گسستن از ديگران بپردازيم ، شايسته است كه به بازگشت به خودمان در خلال ساعات فراغتمان ، به‌ويژه در اثناى شب اهتمام

--> ( 1 ) - ر ك : سنن ترمذى : 4 / 662 ، حديث 2507 ؛ مشكواة الأنوار ابو على طبرسى : ص 338 ؛ تفسير قرطبى : 10 / 361 ؛ مسند حارث ، زوايد هيثمى : 2 / 799 ، حديث 809 ؛ كتاب الزّهد الكبير : 2 / 110 ، حديث 190 ؛ فيض القدير : 6 / 255 ؛ لمقصد الارشاد فى ذكر اصحاب احمد : 1 / 333 ، حديث 350 . ( 2 ) - ر ك : فتح البارى ؛ ابن حجر : 11 / 284 . ( 3 ) - ر ك : ذيل تاريخ بغداد از ابن نجار بغدادى : 5 / 136 ، ولى اين سخن به ابو بكر شبلى منسوب است . ( 4 ) - ر ك : رسالهء قشيريّه : 22 / 139 - 142 .