پرسيدند ، درحالىكه بعضى از آنها مىگفتند : ما با هيچ زنى ازدواج نمىكنيم ، و برخى مىگفتند : گوشت نمىخوريم ، و بعضى مىگفتند : در بستر نمىخوابيم ! ( به اطّلاع پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رساندند ) حمد و ثناى خدا را گفت و فرمود : « مردمانى كه چنين و چنان مىگويند ، اهميّتى ندارند ، ولى من نماز مىخوانم ، مىخوابم ، روزه مىگيرم ، افطار مىكنم ، ازدواج مىكنم ، پس هركه از سنّت من رو گرداند ، از من نيست . » « 1 » دومين روىداد كه نمونهء ديگرى از هدايت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به ما مىدهد ، از ابن عبّاس نقل شده ، مىگويد : در آن ميان كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سخنرانى مىكرد ، ناگاه چشم آن حضرت به مردى افتاد كه سرپا ايستاده بود ، پرسيد : اين مرد كيست ؟ گفتند : او ابو اسرائيل است ، نذر كرده سرپا بايستد و ننشيند و زير سايه نباشد و حرف نزند و روزه‌دار باشد ! پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : « به او بگوييد : بايد حرف بزند ، و بايد از سايه استفاده كند ، و بنشيند و روزه‌اش را پايان برد » . « 2 » آيا به اين ترتيب بداهت ندارد كه ، تلاش جسمى در اسلام امكان ندارد كه ارزشى جداى از آنچه اسلام مقرّر كرده ، داشته باشد ؟ از اين‌رو ، موقعى كه جريان برعكس باشد ، يعنى وقتى كه انجام تكليف جز با تحمّل مقدارى از مشقّت بدنى امكان‌پذير نباشد ، قرآن و حديث تلاشى را در جست‌وجوى تلاشمان به اين شكل‌هاى مختلف محدود نمىكند : - تلاش به خاطر معاش : « فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ » « 3 » ، « فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَيْهِ

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح مسلم : 2 / 1020 ، حديث 1401 ؛ شرائع الإسلام : 2 / 492 ؛ المهذب البارع : 3 / 153 ؛ صحيح بخارى : 5 / 1949 ، حديث 4776 ؛ جامع المقاصد : 12 / 9 ؛ صحيح ابن حبّان : 1 / 190 ، حديث 14 ؛ المسند المستخرج على صحيح مسلم : 4 / 64 ، حديث : 3238 ؛ سنن دارمى : 2 / 179 ، حديث 2169 ؛ سنن نسائى : 6 / 60 ، حديث 3217 ؛ وسائل الشّيعه : 20 / 107 ، المصنف عبد الرزاق : 6 / 167 ، حديث 10374 ؛ مسند احمد : 2 / 158 . ( 2 ) - ر ك : صحيح بخارى : 6 / 2465 ، حديث 3626 . اين عبارتى كه از صحيح بخارى نقل كرديم ، با عبارت اصل : « مروه » متفاوت است ، و آنچه ما نقل كرديم ، درست بود - ( مترجم عربى ) . و ر ك : سنن كبراى بيهقى : 10 / 75 ؛ منتهى المطلب : 2 / 639 ؛ سنن دارقطنى : 4 / 160 ؛ حديث 7 ؛ المهذّب البارع : 4 / 135 ؛ سنن ابى داود : 3 / 235 ، حديث 3300 ؛ كشف اللّثام فاضل هندى : 2 / 233 ؛ موطاء مالك : 2 / 475 ، حديث 1012 ؛ مستدرك الوسائل : 16 / 92 ؛ عوالى الّلئالى : 2 / 312 ؛ المعجم الكبير : 11 / 320 ، حديث 11871 ؛ المحلّى ابن حزم : 8 / 4 ؛ المدوّنة الكبرى : 3 / 113 ؛ نيل الأوطار : 9 / 141 ؛ الاحكام ابن حزم : 5 / 20 . ( 3 ) - جمعه ( 62 ) آيه 10 : در زمين پراكنده شويد !