كار شر خوددارى كند ، كه آن برايش صدقه است » « 1 » علاوه بر اين ، از امور شايع ، تشبيه اخلاق به پزشكى است كه يكى براى روح و روان و ديگرى از جنبهء ديگر براى جسم و تن است . و چون فنّ پزشكى به اين بسنده نمىكند كه موضوعش معالجهء حالت بيمارى جسم باشد تا اين‌كه تندرستى را به آن بازگرداند ، بلكه اهتمام بيشترى نيز ، در بالاترين حد به حالت عادى دارد ، به خاطر حفظ آن حالت و بهبود آن ، زيراكه مسئلهء مشابه آن شايسته است كه به طبابت نفوس مربوط مىشود . بنابراين ؛ از جمله وظايف آن اين است كه براى ساختار درونى ما نظام غذايى و روش پيروى از آن را براى تحقّق بخشيدن مناسب‌ترين شرايط براى رشد دادن اين ساختار توصيف كند . و هم‌چنين تلاش سازنده بالاتر از تلاش دفاع‌كننده است ، و ما پس از آنكه موضع‌گيرى قرآن را در برابر تلاش دفاع‌كننده مشخص كرديم ، بايد ببينيم كه اكنون موضع قرآن كريم نسبت به تلاش سازنده چيست . ب - تلاش سازنده اكنون بايد فرض كنيم كه يكى از تمايلات بد و يا بسيارى از آنها و يا همهء آن اميال از وجود اخلاقى ما جدا شده است ، البتّه ما بدين وسيله پيشرفتى حاصل كرده‌ايم . و هرچه ميدان عمل ما از علف‌هاى هرز و زيان‌بخش آن اميال خالص باشد ، قابليّت براى كشت بيشترى را پيدا مىكند . و با اين همه نبايد گمان كنيم كه براى زمان حال اين شايستگى را دارد ، زيرا كنار زدن روىكردهاى زيان‌بخش به معناى آفرينش قطعى روىكردهاى سودمند نيست . از اين‌رو ، لازم است كه ما در حالت لاابالىگرى و بىتفاوت در مقابل كشتى كه مىكنيم ،

--> ( 1 ) - حديث همين‌طور است ، چنان‌كه در صحيح بخارى : 2 / 524 ، حديث 1376 و : 5 / 2241 ، حديث 5676 آمده است ، و با آنچه مؤلّف در حاشيه نقل كرده است ، مقدارى اختلاف دارد . ر ك : شعب الإيمان : 3 / 203 ، حديث 3326 ؛ الرسالة السّعديه ، علّامهء حلى : ص 157 ؛ الأدب المفرد : 1 / 88 ، حديث 225 ؛ مستدرك الوسائل : 7 / 242 ؛ صحيح مسلم : 2 / 699 ، حديث 1008 ؛ سنن كبراى بيهقى : 4 / 188 ، حديث 7610 و : 10 / 94 ؛ سنن كبرا : 2 / 35 ، حديث 2318 ؛ مسند احمد : 4 / 395 ؛ سنن نسائى ( برگزيده ) : 5 / 64 ، حديث 2538 ؛ عوالى اللئالى : 1 / 369 .