نكرده ، عمل ديگرى را در راه خدا ندانسته است . » « 1 » . نسائى از ابو امامهء باهلى روايت كرده ، مىگويد : مردى نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد ، عرض كرد : آيا مردى را ديده‌ايد كه براى پاداش و مزد و نام و آوازه جهاد مىكند ، درحالىكه هدف نهايى او ياد خداست ، سزاى او چيست ؟ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : « براى او هيچ اجرى نيست ! سپس فرمود : خداوند هيچ عملى را نمىپذيرد ، مگر اين‌كه خالص باشد و رضاى او را بجويد . » « 2 » . و نيز صريح‌تر از اين‌ها آن اعلان الهى است كه در حديث قدسى مىخوانيم ، ابو هريره از قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل مىكند كه خداى تعالى فرمود : « من بىنيازترين شريكانم از شرك ، هركه عملى را انجام دهد و مرا با ديگرى در آن عمل شريك سازد ، او و شرك او را به خودش وامىگذارم . » « 3 » . و اين‌چنين مىبينيم به دنبال اين نصوص كه تمام انگيزه‌هايى كه به ارادهء طاعت الهى افزوده مىشود ، ارزش عمل را در معرض خطر قرار مىدهد و آن را از رضاى پروردگار متعال محروم مىسازد . جز اين‌كه سزاوار است تا از خود بپرسيم موقعى كه اين‌چنين به اشكال مختلفى از وظيفه‌مان برخورد مىكنيم كه هم اطاعت از فرمان الهى و هم به انگيزهء شخصى باشد ، آيا چنين كسى استحقاق نكوهش در حدّ كسى را دارد كه فقط و فقط در برابر هواى نفسش تسليم شده است ؟ . . . به راستى در اينجا حالتى وجود دارد كه مورد اجماع است ، دخالت ادراك حسّى در آن ، چيزى از ارزش اراده را نمىكاهد ، و آن موقعى است كه به مقتضاى شرع تصميم گرفته شده باشد ، ولى ما در اثر استحسان ديگران بيشتر از آن را خواسته باشيم ، در اين صورت فايده‌اى كه

--> ( 1 ) - ر ك : الرّعاية الحقوق اللّه : ص 197 و در آنجا غلط چاپى وجود دارد ، به جاى « اذ لم يجعل » ، « اذا لم يجعل » آمده است ، در صورتى كه اين مناسب‌تر است ، چون براى بيان علّت آمده است ، ( مترجم عربى ) . ( 2 ) - ر ك : سنن نسائى ( گزيده ) : 6 / 25 ، حديث 3140 : فتح البارى : 6 / 28 ؛ تحفه احوذى : 5 / 231 ؛ فيض القدير : 2 / 275 ؛ سنن كبرا : 3 / 18 ، حديث 4348 ؛ الإصابه : 5 / 671 ، حديث 7539 ؛ التّرغيب و التّرهيب : 1 / 23 ؛ المعجم الأوسط : 2 / 25 ، حديث 1112 ؛ المعجم الكبير : 8 / 140 ، حديث 7628 . ( 3 ) - ر ك : صحيح مسلم : 4 / 3289 ، حديث 2985 ، و مؤلّف آن را با اين عبارت : « و تركته - و شريكه » نقل كرده است به‌طورى كه تحقيق كرديم بر خلاف عبارت مسلم است ، ( مترجم عربى ) . و ر ك : جامع العلوم و الحكم : 1 / 16 ؛ شرح نووى بر صحيح مسلم : 8 / 115 ؛ كشف الخفاء : 2 / 132 ، حديث 1895 ؛ نيل الأوطار : 8 / 35 ؛ تفسير قرطبى : 5 / 180 ؛ سنن ابن ماجه : 1 / 321 ، حديث 4323 .