تِجارَةً عَنْ تَراضٍ مِنْكُمْ . » « 1 » . و اين رضايت طرفينى در واقع فرض مىنمايد كه هر چيزى در قضايا ، به‌طور صريح از شرع استمداد كند . و به وسيلهء همين شرعيّت در هر چيز و در مقابل هر چيز ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم معناى ايمان را در اين گفتار تعريف مىكند : « دين ، خيرخواهى نسبت به خدا و پيامبرش و ائمّهء مسلمين و عموم مردم است . » « 2 » . و حيله‌ورزى بيشتر از اين‌ها همان راه‌هايى است كه افراد متمدّن به عنوان يك فرهنگ قانونى براى خودشان به كار مىبرند . بنابراين ؛ آنان علىرغم تحمّل زحمت احترام به شريعت و علاقهء شديدشان بر اين‌كه به عبارات ظاهرى شريعت صدمه‌اى نزنند ، مىخواهند يك راه فرار انحرافى بيابند كه خودخواهى آنها را اشباع كند ، و حكيم ترمذى در كتاب « الاكياس و المغترين » به شمارى از اين حيله‌ها اشاره كرده است : از جمله : قاضى كه بعضى چيزها را از طرف‌هاى دعوا به عنوان هديه دريافت مىدارد ، درحالىكه به او نداده‌اند ، مگر به عنوان اين‌كه قاضى است و جز به مانند رشوه به او داده نشده است . و از جمله : بدهكارى كه طلبكارش اميدوار است كه صميمانه از هرچه كه امكان دارد چيزى به حساب او منظور كند ، به‌طور كلى بىحساب به او بدهد ، امّا اين امر را همچنان سربسته مىگذارد ، امّا آن سود ويژه‌اى كه دريافت مىدارد ، هرگز در پيشگاه خدا پذيرفتنى نيست . و از جمله شوهرى كه زنش از مقدارى از مال خودش مىگذرد تا اين‌كه بدرفتارى از جانب

--> ( 1 ) - نساء ( 4 ) آيهء 29 : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ! اموال يكديگر را به باطل ( و از طرق نامشروع ) نخوريد ، مگر اين‌كه ( تصرّف شما در اموال ديگران از طريق ) تجارتى باشد كه از روى رضايت شما انجام مىگيرد . ( 2 ) - ر ك : صحيح بخارى : 1 / 30 ، حديث 56 ، مصنّف در عبارات خود ( براى خواص و تودهء مسلمانان ) يادآورى كرده است و آنچه را كه ما نقل كرديم ، مورد نصّ و مورد اشارهء نويسندهء كتاب بوده است ( مترجم عربى ) . ر ك : صحيح مسلم : 1 / 74 ، حديث 55 ؛ بحار الأنوار : 64 / 273 ؛ دعائم الإسلام : 1 / 134 ؛ الخلاف : 3 / 186 ؛ منتهى المطلب : 2 / 1010 ؛ سنن ترمذى : 4 / 324 ، حديث 1926 ؛ روضة الواعظين : 424 ؛ سنن دارمى : 2 / 402 ، حديث 2755 ؛ مجمع الزّوائد : 1 / 87 ؛ مستدرك الوسائل : 13 / 327 ، مسند شافعى : 1 / 233 ؛ سنن ابى داود : 4 / 286 ، حديث 4944 ؛ المعجم الأوسط : 2 / 42 ، حديث 1184 ؛ سنن كبرا : 5 / 229 ، حديث 8754 ؛ مسند احمد : 1 / 51 ، حديث 3281 ؛ مسند أبى يعلى : 4 / 259 ، حديث 2372 ؛ جمال الأسبوع ابن طاووس : 187 .