محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)
576
دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)
شريفه در آن باره نازل شده است : « وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ . » « 1 » ، و نيز نمونهء برجستهاى از اين ايثار و از اين ديگرخواهى در روايتى به ما رسيده است كه مالك در « موطّأ » خود نقل كرده ، مىگويد : « از عايشه همسر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل كردهاند كه مستمندى از او كمك خواست و او روزهدار بود و جز يك گردهء نان در خانه چيزى نداشت . به كنيزش گفت : آن گردهء نان را به او بده ! كنيز گفت : جز اين يك نان چيزى براى افطار شما نيست . عايشه گفت : بده ! كنيز گفت : من نان را بردم و به فقير دادم . . . » « 2 » . به اين ترتيب مىبينيم كه اين نفوس شريفه و اشخاص بزرگ چه هدفى داشتهاند ، توجّه به منافع مشروع در زندگى مادّى ، آنها را وادار نكرده بود تا ناگزير اقدام به چنين كارى كنند و يا آن چه را كه در اختيار داشتند ، به كار بندند . البتّه آنان در بالاترين پلّكان نردبان اخلاقى قرار داشتند ، بهطورى كه هيچ وسيلهاى از وسايل مادّى نمىتوانست آنان را از آن جايگاه بلند پايين بياورد ، حتّى اگر در شكل مناسب و يا دعوت به خير اخلاقى از نوع شايعه و برتر هم بود ! مگر اينكه آن دعوت يك تكليف مىبود ، به اين معنى كه جريان حفظ حيات به معناى دقيق كلمه بدان بستگى داشت كه در آن صورت در نهايت فرود از آن جايگاه خود فضيلتى براى ايشان به شمار مىآمد ، ولى آن هم به مقدار ضرورت مشخّص و در نهايت حدّ لازم ، سپس بار ديگر به جايگاه اصلى خود برمىگشتند .
--> - او به پشت چسبيده و چشمها به گودى نشسته ، پيامبر ناراحت شد ، در اين هنگام جبرئيل نازل شد و گفت : « يا محمّد ! اين سوره را بگير ، خداوند با چنين خاندانى به تو تهنيت مىگويند ، سپس سورهء « هَلْ أَتى » را بر او خواند » . بعضى گفتهاند : هيجده آيهء آن در اين موقع نازل گشت . در الغدير پس از نقل اين حديث از 34 نفر از علماى معروف اهل سنّت نام مىبرد كه اين حديث را در كتابهاى خود نقل كردهاند . پس اين حديث در ميان اهل سنّت مشهور ، بلكه متواتر است . امّا علماى شيعه اتّفاق نظر دارند كه اين هيجده آيه يا مجموع سوره در ماجراى فوق نازل شده و همگى در كتب تفسير يا حديث به عنوان يكى از افتخارات و فضايل مهمّ على عليه السّلام و فاطمهء زهرا و فرزندانشان عليهم السّلام آوردهاند ( برگزيدهء تفسير نمونه ؛ ج 5 / 353 - 354 ) - م . ( 1 ) - حشر ( 59 ) آيهء 9 : و آنها را بر خود مقدّم مىدارند ، هرچند خودشان بسيار نيازمند باشند . ( 2 ) - ر ك : موطّأ مالك : 2 / 997 ، حديث 1810 ؛ تفسير قرطبى : 18 / 26 ؛ شعب الايمان : 3 / 260 ، حديث 3482 ؛ التّرغيب و التّرهيب : 2 / 8 ، حديث 1286 ؛ شرح زرقانى : 4 / 542 .