وَ الْحَرْثِ ذلِكَ مَتاعُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ . » « 1 » . قرآن كريم تمام اهتمامات دنيا و كالا و متاع دنيا را هدف و غايت قرار نداده ، بلكه همه را وسيله براى رسيدن به چيزهاى ديگرى قرار داده ، مىفرمايد : « وَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَ الْأَنْعامِ ما تَرْكَبُونَ لِتَسْتَوُوا عَلى ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَ تَقُولُوا سُبْحانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنا هذا وَ ما كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ وَ إِنَّا إِلى رَبِّنا لَمُنْقَلِبُونَ . » « 2 » . در اين صورت ، پس آن پاكى را كه قرآن به ما آموخته ، اگر در انديشه و در نيّت نيست ، پس در چه چيز است ؟ توضيح اين‌كه هرگاه شرّ اخلاقى در ممارست و تماس مادّى براى عمل مشخّص با هدف نتيجه‌گيرى طيّبات و به دست آوردن آنها ممكن نباشد ، پس امكان وجود را نخواهد داشت ، مگر در روحى كه اين ممارست را ايجاد مىكند . و ما تكليفى نداريم ، جز اين‌كه استنباط كنيم ، سپس در راستاى اخلاق اسلامى آن را شكل دهيم ، با شش ويژگى كه احيانا به قدر تفاوت شب و روز اختلاف ارزشى دارند : اوّلا - حالت نخست كه اخلاقيّت روشن را توصيف مىكند ؛ حالتى است كه انسان در آن حالت با انگيزهء تملّك بىحساب و بدون تشخيص ، يا بدون احتياط و پرهيز با تمام وجود بر استيلاى مادّى رو آورده است . و بديهى است كه اين حالتى است كه انسان در اين حالت از نظر قانونى و اخلاقى گنه‌كار است ، و اين همان چيزى است كه به صراحت در آيهء شريفه بر آن « هواپرستى » اطلاق شده است : « أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ أَ فَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا . » « 3 » .

--> ( 1 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 14 : امور مورد علاقه ، از جمله زنان و فرزندان و اموال هنگفت از طلا و نقره و اسب‌هاى ممتاز و چهارپايان و زراعت و كشاورزى در نظر مردم جلوه داده شده است ، ولى اين‌ها سرمايه‌هاى زندگى دنياست ( و هرگز نبايد هدف اصلى انسان را تشكيل دهد ) ، و سرانجام نيك ( و زندگى جاويدان ) نزد خداست . ( 2 ) - زخرف ( 43 ) آيه‌هاى 12 ، 13 : همان كسى كه همهء زوج‌ها را آفريد و براى شما از كشتىها و چهارپايان مركب‌هايى قرار داد كه بر آن سوار مىشويد ، تا بر پشت آنها به خوبى قرار گيريد ؛ سپس هنگامى كه بر آنها سوار شديد ، نعمت پروردگارتان را متذكّر شويد و بگوييد : پاك و منزّه است كسى كه اين را مسخّر ما ساخت ، و گرنه ما توانايى تسخير آن را نداشتيم و ما به سوى پروردگارمان بازمىگرديم . ( 3 ) - فرقان ( 25 ) آيه‌هاى 43 ، 44 : آيا ديدى كسى كه معبود خود را هواى نفس خويش برگزيده ؟ ! آيا با اين حالت تو قادر به هدايت -