ويژه دربارهء هريك از دو جنبهء اين مجازات الهى : در دنيا و در زندگى دائمى آخرت . الف - مجازات الهى در دنيا اين وعدهء مجازات الهى در بيشتر موارد جنبهء اخلاقى : عقلى يا روانى دارد ، بنابراين ؛ آن جنبهء مادّى محض در اينجا بر خلاف روش عبرانى ، به نسبت زيادى تجسّم و تمثّل پيدا مىكند ، اگر يك كميّت منفى نباشد ، و هم‌اكنون خواهيم ديد كه چه اعتدال منحصربه‌فردى قرآن مجيد دارد كه از اين نوع به خير دنيوى ( خير عاجل ) تعبير مىكند . 1 - جنبهء مادّى تنها موردى كه قرآن كريم ، به برخى از خير دنيوى وعده مىدهد ، به‌جز آن عبارات كوتاهى كه در بالا ذكر كرديم ، و آيه‌اى كه به اجمال اعلام مىكند كه فضيلت ، به زودى پاداش خودش را در اين دنيا فراهم مىكند ، و در جزء ديگر بعدها ( پاداش بالاترى را ) در غير اين مورد بيان مىكند . بنابراين ؛ تنها موردى كه به ظاهر مشتمل بر عنصر مادّى است ، به اين ترتيب آمده ، در اين آيه است : « وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً . » « 1 » . و آيهء دوم در همين سوره ، محدوديّت كمترى دارد ، به اين معنى كه جنبهء مادّى را در ضمن مطلب آورده است ، در اين آيهء مباركه : « وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْراً . » « 2 » . و در آيهء ديگرى ، تعبير آيه مشتمل بر يك معناى واحد نيست ، زيرا ممكن است تأويل ديگرى نيز بر آن حمل شود ، اين آيهء مباركه : « وَ مَنْ يُهاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُراغَماً كَثِيراً وَ سَعَةً . » « 3 » . و ممكن است به اين معنى باشد : « شخص مهاجر الى اللّه در زمين از حرّيت و آزادى و رفاه برخوردار مىشود . » و امكان دارد كه معنايش اين باشد : « روى زمين از دشمنان

--> ( 1 ) - طلاق ( 65 ) آيه‌هاى 2 - 3 ( - يك ب ) : و هركس از خدا بپرهيزد و ترك گناه كند ، خداوند براى او راه نجاتى قرار مىدهد ( و مشكلات زندگى او را حل مىكند ) و او را از جايى كه گمان ندارد ، روزى مىدهد . و هركس بر خدا توكّل كند ( و كار خود را به او واگذار كند ) ، خدا كفايت امرش را مىكند . خداوند فرمان خود را به انجام مىرساند و براى هر چيزى اندازه‌اى قرار داده است . ( 2 ) - طلاق ( 65 ) آيهء 4 : و هركس تقواى الهى را پيشه كند ، خداوند كار را براى او آسان مىسازد . ( 3 ) - نساء ( 4 ) آيهء 100 : و كسانى كه در راه خدا و براى خدا مهاجرت كنند ، در اين جهان پهناور خدا ، نقاط امن فراوان و وسيع پيدا مىكنند .