خارجى چيزى وجود ندارد كه بتواند ارادهء انسانى را در انتخاب مسرّت‌بخشش درهم بكوبد . البتّه گاهى انگيزه‌ها يا تمايل و يا مصلحت و يا الهام درونى ، و گاهى تمامى اين‌ها باعث تحريك اراده شده و آن را به حركت درمىآورند ، ولى ثبات و دوام را نتيجه نمىبخشد ، چون هيچ يك سبب مباشر آن نيستند . بنابراين ، آرامش نهايى در اختيار اراده است و او به تنهايى مالك واقعى ايجاد آرامش است . از اين‌رو اراده به تحريكات حواس گوش فراداده ، انگيزه‌هاى خارجى را نيز از سويى مشاهده مىكند و از طرفى به نداى دل هم توجّه مىنمايد و پس از اين‌كه بين اين دو جهت مقايسه و موازنه برقرار كرد ، يكى را بر ديگرى ترجيح مىدهد . ليكن اين آزادى فراگير ، و اين استقلال كاملى كه ارادهء انسانى در برابر طبيعت از آن بهره مىگيرد آيا در برابر آفريدگار نيز بدان وسيله حق مطالبه را دارد ؟ و آيا اين امكان وجود ندارد كه در واپسين لحظات تصميم‌گيرى و انتخاب ، خداوند بلندمرتبه دخالت كند و يكى از دو جهت موازنه ، يعنى همان جهتى كه ارادهء خداوند است ، سنگين‌تر گردد ؟ در حقيقت ، اين مسئله مربوط به « ارادهء قطعى عالم بالا » است كه بر وسايل برآمده از فهم و درك ما و علّت‌يابى ما چيره است ؛ و اين مسئله مطرح نمىشود ، مگر به خاطر انگيزهء جدل عقلى كه نتيجه‌اش هرچه باشد ، هيچ تأثيرى روى اخلاق ، عقيده و ايمان ندارد . نسبت به اخلاق كه موضوع بحث ماست ، پديدهء يك عمل براى ما به اندازه‌ى راه و روشى كه انسان مىخواهد ، بدان وسيله ، آن عمل را انجام دهد و مبدأ عملى كه براساس آن اقدام مىكند ، اهميّت ندارد . و تمام اين‌ها در يك كلمه خلاصه مىشود و آن كلمه « نيّت است » . و در اين صورت ، سؤال مهمّى كه بايد مطرح شود ، اين است كه : نيّت انسان در وقتى كه مىخواهد رفتار خاصّى را برگزيند ، چيست ؟ و آيا كمترين توجّه را دارد كه وى به خاطر اين‌كه تصميم داشته به فرمان خدا اين كار را بكند ، وادار شده و هيچ راهى جز تسليم در برابر او ندارد ؟ و آيا نيّت وى آن است كه از وجود خود به عنوان وسيله يا ابزارى براى اجراى يك « ارادهء مقدّس » استفاده كند ؟ چگونه امكان چنين پديده‌اى وجود دارد ، در صورتى كه انسان پيش از آن از ارادهء الهى بىخبر بوده است ؟ براستى انسان موقعى كه اين كار را انجام مىدهد و آن كار را ترك مىكند ،