پوشيدگى را ندارند « 1 » . و در نهايت ، وقتى كه انگيزهء باطنى مانع از اعتبارات ديگر نيست ، ما جز نصوصى را كه عنصر باطن جايگاه نخست را در آنها دارد ، پذيرا نيستيم . و بيشتر اوقات مىبينيم ، مقدّمات انگيزه‌اى را قرآن يادآور شده است كه بر آنها اعتماد دارد و به صورت تفسير استعمال مىشوند و احيانا ، همان موضوع امر مىباشد ، تا آنجا كه اگر ما اشيا را با نامشان بخوانيم ، بايد بگوييم كه آن مقدّمات هم‌چون علّت و معلول به كار مىروند . و اكنون پس از اين توضيح بايد نخست بنگريم كه چگونه قرآن درحالىكه نگرش عمومى خود را توجيه مىكند ، اصرار دارد ، بر اين‌كه به ما بنماياند كه اين نظريّه و نگرش چيست و آنچه در جوهر ذات آن نيست و از اين نظريّه نقايص را نفى كند ، نظريّه‌اى كه هر نوع نگرش باطل و يا مغرضانه را عيب مىشمرد و نيز صفات ويژهء توانمندى را براى قانع كردن عقولى كه خود را مديون حقيقت مىبيند ، اثبات نمايد . قرآن اعلان مىكند كه يك قضيّهء اكتسابى نيست و هم‌چنين نظامى نيست كه بنيانگذارش به خاطر رسيدن به اجر و مزدى آن را فراهم كرده باشد : « قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً ، إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرى لِلْعالَمِينَ . » « 2 » .

--> ( 1 ) - براى اين‌كه از چنين ترديدى به دور باشيم ، ما را از اين دسته مطالب به دور نگه داشته ؛ از تمام احكامى كه در ضمن اين سخن آمده است : « ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ . » ، بقره / 54 . اين جمله تعبيرى است كه دو تفسير متفاوت را پذيراست ؛ يا به اين معنى است كه بيشترين سود را - با پاداش و مجازاتى كه دارد - براى شما خواهد داشت ، و يا اين‌كه خير بزرگى براى شما در آن است ، به خاطر كمال‌پذيرى وجود خاصّ شما ، و به اين دليل از بين احكامى كه مربوط به ظلم انسان به خويشتن خويش است ، ما را از احكامى غافل داشته است كه سبك آنها به تفسير آلودن انسان و تباه‌سازى اخلاقى وى تنها متوجّه نيست ، بلكه احكامى را كه سبك آن آيات به تعويض شخص ، ثوابش را با عقاب نيز تفسير مىكند . ( 2 ) - انعام ( 6 ) آيهء 90 : به مردم بگو : من هيچ‌گونه اجر و پاداشى در برابر رسالت خود از شما تقاضا نمىكنم ، به‌علاوه اين قرآن و رسالت و هدايت يك بيدار باش و يادآورى به همهء جهانيان است . نويسنده براساس يادآورى معناى مورد نظر و اشاره به آيات شريفه با ذكر شمارهء آيات در حاشيه ، مطالب را درج كرده است ، درحالىكه ما به عنوان كمك به خواننده لازم ديديم ، براى پىگيرى اين طرز تفكّر آيه‌اى از آيات را ذكر كنيم و به بقيّهء آيات با ذكر شماره اشاره نماييم . دراين‌باره ، به آيهء 104 ، سورهء يوسف توجه كنيد : « وَ ما تَسْئَلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ . » يعنى : تو هرگز از آنها اجر و پاداشى در برابر آن نخواسته‌اى ، اين دعوتى عمومى و تذكّرى است براى جهانيان . و مؤمنون ( 23 ) -