محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)

242

دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)

هلاك باد ! هلاك باد ! » « 1 » چنين است كه مىبينيم همواره حكم برطبق فضائل محكوم عليه صادر مىشود ، نه بر

--> ( 1 ) - ر . ك : صحيح بخارى : 5 / 2406 ، حديث 6212 و 6 / 587 ، حديث 6643 ؛ صحيح مسلم : 1 / 218 ، حديث 247 و 4 / 1793 ، حديث . 229 ؛ مسند احمد : 2 / 300 ، حديث 7980 ، و ص 408 ، حديث 9281 و 3 / 28 ، حديث 11236 و 5 / 333 ، حديث 22873 و 22924 ؛ موطّاء مالك : 2 / 462 ، حديث 32 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1439 ، حديث 4306 ؛ مسند رويانى : 2 / 192 ، حديث 1022 و 1054 ؛ مسند ابى يعلى : 11 / 388 ؛ المعجم الكبير : 23 / 413 ، حديث 997 ؛ التّرغيب و التّرهيب : 4 / 206 ، حديث 5419 ؛ البيان و التّعريف : 1 / 296 ؛ فتح البارى : 11 / 385 ؛ مصابيح السّنه : 3 / 537 ، حديث 4315 ؛ تفسير قرطبى : 4 / 168 ؛ صحيح ابن خزيمه : 1 / 6 ، حديث 6 ؛ سنن كبراى بيهقى : 4 / 78 ، حديث 362 ؛ مسند عمر بن خطاب : 1 / 87 ؛ المعجم الأوسط : 8 / 307 ، حديث 8714 ؛ شرح النورى على بر صحيح مسلم : 3 / 19 و 136 - 140 و 15 / 310 ، حديث 2291 ؛ فيض القدير : 3 / 45 ، 5 / 353 ؛ السنن الأبين : 1 / 176 ؛ مسند ابى عوانه : 1 / 122 ، حديث 362 . البته منظور تمام صحابه نيست كه پس از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كارهايى كردند ! بلكه بعضى از آنها را بهشت ، مشتاق ديدنشان است و خداوند آنان را ستوده و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در احاديث خود ايشان را ثنا گفته و آنان مورد ثناى خدا و پيامبرند : « در برابر كافران سرسخت و شديدند و در ميان خود مهربانند . پيوسته آنها را در حال ركوع و سجود مىبينى ، آنها همواره فضل خدا و رضاى او را مىطلبند . نشانه‌هاى آنها در صورتشان در اثر سجده نمايان است ، اين توصيف آنها در تورات و توصيف آنها در انجيل است ، همانند زارعى كه جوانه‌هاى خود را خارج ساخته ، سپس به تقويت آن پرداخته تا محكم شده و بر پاى خود ايستاده است و به قدرى نمو و رشد كرده كه كشاورزان را به شگفتى وامىدارد . اين براى آن است كه كافران را به خشم آورد ، ( ولى ) كسانى كه از ايشان ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌اند ، خداوند وعدهء آمرزش و اجر عظيمى داده است . » فتح / 29 . اينان بودند كه قيام بر نشانه‌هاى رسالت نموده و بذل نصيحت كردند و راه‌ها را پاك‌سازى نمودند و به وسيله اينان كفر و شرك را خوار ساخت و به وسيله آنان كلمة اللّه برترين شد و كلمهء كافران پست‌ترين ، پس درود خدا بر ايشان و به ارواح پاكشان باد ! پس از آنكه در زندگى از اولياى خدا بوده و پس از مرگ زنده هستند . توجه كنيد كه دعاى امام على بن ابي طالب نيز دربارهء ايشان همين است ، آنجا كه مىگويد : « من اصحاب محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را ديدم ، اما هيچ‌كدام از شما را مانند آنها نمىبينم ، آنها صبح مىكردند درحالىكه موها ژوليده و چهره‌ها غبارآلوده ، شب را تا صبح در حال سجده و قيام به عبادت مىگذراندند ، و بين پيشانى و صورت‌ها را در پيشگاه خدا به خاك مىساييدند ، با ياد معاد چنان ناآرام بودند كه گويى روى آتش ايستاده‌اند ، پيشانى آنها بر اثر سجده‌هاى طولانى وصله ( چون وصله زانوى بز ) بسته بود . اگر نام خدا برده مىشد ، چنان مىگريستند كه گريبان آنها تر مىشد ، چون درخت روز تندباد مىلرزيدند ، از ترس كيفر الهى و اميد پاداش » ، نهج البلاغه ، دكتر صبحى صالح ، ص 143 ، كلام 97 . و مىفرمود : « كجا هستند برادران من كه به راه حق رفتند و با حق درگذشتند . كجاست عمار ؟ كجاست پسر تيهان ؟ كجاست ذو الشهادتين ؟ كجاست برادران همانند ايشان . . . كه قرآن را خواندند و براساس آن حكم كردند ، در واجبات انديشيدند و برپا داشتند و سنت‌ها را زنده و بدعت‌ها را نابود كردند ، دعوت به جهاد شدند ، پذيرفتند و چون به رهبرشان اطمينان داشتند ، از او پيروى كردند . » نهج البلاغه ، ص 264 ، خطبهء 182 .