در اينجا به حالت دومى مىرسيم كه بر خلاف همهء اين تفسيرهاست و آن اين است كه فرزندان ما كه اعمال ما نيستند ، چون تلاش آنها ادامه دارد و كامل‌كنندهء تلاش و كوشش ماست ، از اين‌رو به حساب اضافه مىشود ، ولى عكس قضيه را چگونه تجويز كنيم ؟ از نظر زمانى اشتباه خواهد بود كه قبل از به دنيا آمدن آنها ، به خاطر علاقهء سببيت به آنها چنين نسبتى را بدهيم و آنها را در اعمالى شريك بدانيم كه پيش از تولد آنها انجام گرفته است و اين علاقه مشروعيّت بدهد كه آنها با گذشتگانشان در برابر عدالت الهى مساوى باشند . باوجود اين ما نمىدانيم چگونه سازش دهيم بين عبارتى كه اين برابرى را به صراحت بيان مىكند ، يعنى اين سخن خدا كه مىفرمايد : « وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ » « 1 » و بين نصوص ديگر به‌خصوص اين آيه شريفه : « تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما كَسَبَتْ وَ لَكُمْ ما كَسَبْتُمْ وَ لا تُسْئَلُونَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ » « 2 » و اين آيه : « يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَ اخْشَوْا يَوْماً لا يَجْزِي والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَيْئاً » « 3 » كه كاملا عكس مطلب را اثبات مىكند . و اين حديث مشهور را كه ابو هريره از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل كرده ، بخوان ! مىفرمايد : « كسى كه عمل خودش كند و نارسا باشد ، نسبت فاميليش او را پيش نمىبرد و سرعت نمىبخشد » « 4 »

--> - ص 198 ؛ المعتبر محقق حلى : 1 / 341 ؛ سنن ترمذى : 3 / 660 ، حديث 1376 ؛ سنن كبرا بيهقى : 6 / 278 ، حديث 12415 ؛ سنن ابى داوود : 3 / 117 ، حديث 2880 ؛ مسند أحمد : 2 / 372 ، حديث 8831 . ( 1 ) - طور ( 52 ) آيهء 21 : كسانى كه ايمان آوردند و فرزندانشان به پيروى از ايشان ، ايمان اختيار كردند ، فرزندانشان را ( در بهشت ) به آنها ملحق مىكنيم ، و از ( پاداش ) عملشان چيزى نمىكاهيم . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 134 : آنها امتى بودند كه درگذشتند ، و اعمالشان مربوط به خودشان است ، و اعمال شما مربوط به خود شما است . و شما هرگز مسئول اعمال آنها نخواهيد بود . ( 3 ) - لقمان ( 31 ) آيه 33 : اى مردم ، تقواى الهى پيشه كنيد و بترسيد از روزى كه نه پدر كيفر ( اعمال ) فرزندش را تحمل مىكند و نه فرزند چيزى از كيفر ( اعمال ) پدرش را ( مىپذيرد ) . ( 4 ) - ر . ك : صحيح مسلم : 4 / 2074 ، حديث 2699 ؛ شرح النورى على صحيح مسلم : 17 / 22 ؛ الرسالة السعدية علامه حلى : ص 163 ؛ نهج البلاغه : 4 / 6 ، حكمت 23 ؛ عيون الحكم و المواعظ : ص 454 ؛ صحيح ابن حبان : 1 / 284 و 3 / 45 ، حديث 768 ؛ سنن ترمذى : 5 / 195 ، حديث 2945 ؛ سنن دارمى : 1 / 111 ، حديث 345 ؛ سنن ابن ماجه : 1 / 82 ، حديث 225 ؛ مسند احمد : 2 / 252 ، حديث 7421 ؛ مستدرك الوسائل نورى : 3 / 263 .