صلاحيت دارد تا جداى از تمام نتايج خوب و بد بر همه افراد تطبيق شود ، و اين حقيقتى است كه هيچ راهى براى ردّ و ايراد آن نيست . بنابراين ما - به جاى اين‌كه به عنوان يك اصل سنجش اخلاق از لذت بحث و گفتگو كنيم و از رنج و درد فرار كنيم - اعمال ارزشى را به قدرى كه بر ما سنگينى كند ، نيكو شمرده و بها مىدهيم . و ما تا بالاترين حد نفوس قوى را اعجاب‌انگيز مىدانيم كه مىدانند چگونه در برابر انواع فريبكارىها مقاومت كنند و از تمام گردنه‌ها عبور نمايند و ما پيش از آنكه به خود اين حق را بدهيم كه پذيراى قاعدهء رفتار خاص احوال شخصى ما باشد ، مىدانيم كه موظفيم همان قاعده را با قاعده‌اى مقايسه كنيم كه از ديگران انتظار داريم : « هرچه را مىخواهيد ديگر مردمان با شما انجام دهند ، شما نيز با ايشان همان رفتار را داشته باشيد . » « 1 » و قرآن كريم نيز اين مطلب را مورد تأكيد قرار مىدهد : « وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَ لَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ » « 2 » و پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تا آنجا پيش مىرود كه اين محبت به يكديگر را برابر با شرط ايمان مىشمارد : « كسى از شما ايمان ندارد ، مگر اين‌كه براى برادر مسلمانش بپسندد آنچه را كه براى خود مىپسندد . » « 3 » از همين مقايسهء كامل با خودى خود در تمام اشكالش وجدان كلى انسانى اصل فراگيرى وظيفه و تبادل و دو جانبى بودن خود را استخراج كرده است . بنابراين كانت در آغاز ، كارى جز اين نكرده است كه اين قانون را تثبيت كرده و به عنوان يك واقعيت وجدانى پذيرفته است . باوجود اين‌كه وى نقص و ناتوانى اين اقوال قديمى را در مورد

--> ( 1 ) - انجيل متى ، قسمت اصحاح هفتم : ص 12 . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 267 : به سراغ قسمت‌هاى ناپاك نرويد تا از آن انفاق كنيد ، درحالىكه خود شما حاضر نيستيد آنها را بپذيريد ، مگر از روى اغماض و كراهت . ( 3 ) - ر . ك : صحيح بخارى : 1 / 95 ، حديث 12 ؛ نسائى : 8 / 115 ، عبارت « من الخير - از كار نيك » را مىافزايد . سنن ترمذى : 2634 ؛ محاسن برقى : 1 / 10 ؛ سنن دارمى : 2 / 307 ؛ سبل السّلام : 4 / 165 ؛ المجموع : 1 / 31 و 9 / 153 ؛ المحلى : 11 / 143 ، حديث 2173 ؛ وسائل الشّيعه : 8 / 549 ؛ منية المريد : ص 190 ؛ مسند ابو يعلى : 5 / 327 ؛ حديث . 2950 ؛ البيان و التعريف : 2 / 398 ؛ مسند احمد : 3 / 278 ، حديث 13995 ؛ شرح نووى بر صحيح مسلم : 2 / 16 ؛ سنن أبى ماجه : 1 / 286 ، حديث 3976 ؛ تحفة لأحوذى : 7 / 184 ؛ بحار الأنوار مرحوم مجلسى : 27 / 89 .