نهايى بودند تا اين‌كه آن جهت منظور ايشان را تأييد كند ، ولى پيشامدى شد كه حكم از جانب خدا رسيد ، اما اين حكم نيز نهايى نبود ، بلكه خواهيم ديد كه آن نيز مرحلهء متوسّط را تجسّم مىبخشد . در اين سومين مرحله قرآن كريم به صراحت نمىگويد : « نياشاميد » ، بلكه مىفرمايد : « لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى » « 1 » و در اينجا پيشرفتى را ملاحظه مىكنيم كه اين گام محقق ساخته است ، در صورتى كه اگر ما توجه كنيم ، نماز نخستين فريضه در اسلام محسوب مىشود ، نه به خاطر آنكه نماز اولين فريضهء دينى است كه بايد در اوقات خاصى انجام شود ، بلكه از آن جهت كه نماز ملاك خارجى و علامت مشخّصهء مؤمن است . از سوى ديگر بايد پنج مرتبه در شبانه‌روز به‌پا داشته شود كه چهار مرتبهء آن بين ظهر تا شب است ، در نتيجه كسى كه در فاصله اين مدت ميگسارى كند ، نه تنها به اين واجب صدمه زده است ، بلكه به قداست بيشتر واجبات خلل وارد كرده است . هم‌چنين اين تحريم جزئى غير مباشر يك راه علمى بود ، براى كاهش تأثيرات الكلى و درعين‌حال كم كردن رواج اين نوع آشاميدنىها و دور كردن تدريجى آنها از بازار ، بدون ايجاد تعهد اقتصادى به وسيلهء تحريم فراگير و ناگهانى . موقعى كه اين مرحله تمام شد و بازار تجارت از تأثير مشروبات الكلى نجات يافت ، چيزى جز يك گام باقى نماند و اين همان گامى است كه آيهء چهارم و آخرين فرمان الهى آن را قطعى كرد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ » « 2 » اين روش آسان تدريجى ما را وامىدارد تا راه و روشى را به خاطر آوريم كه پزشكان ماهر براى معالجه بيمارى مزمن به كار مىبرند ، بلكه به‌طور كلّى روشى را يادآور شويم كه مادران براى از شير گرفتن بچه‌هاى شيرخوارشان استفاده مىكنند ، توضيح اين‌كه اين قبيل وسائل كه دور از فشار و غافلگيرى است ، دستگاه هاضمه را به تغيير تدريجى نظام خود فرامىخواند ؛ از سبكترين

--> ( 1 ) - نساء ( 4 ) / آيهء 43 : « در حال مستى به نماز نزديك نشويد . » ( 2 ) - مائده ( 5 ) / آيهء 90 : « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، شراب و قمار و بت‌ها و ازلام ( نوعى بليت بخت‌آزمايى ) پليدند و از عمل شيطانند . از آنها دورى كنيد تا رستگار شويد . »