محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)
132
دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)
قرآن كريم ، صرفا انفاق را كه به روش خوشى يا ناخوشى انجام مىگيرد ، گرامى نمىدارد ، چنانكه مىفرمايد : « الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ » « 1 » و تنها شجاعت را كه با گرسنگى و تشنگى و سختى مبارزه مىكند ، نمىستايد : « ذلِكَ بِأَنَّهُمْ لا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لا نَصَبٌ وَ لا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَطَؤُنَ مَوْطِئاً يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَ لا يَنالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صالِحٌ » . « 2 » و تنها اين امور يادشده نيست ؛ بلكه در نهايت شدّت با اين بيماردلان منحرف برخورد مىكند كه چرا چنين حالاتى آنان را از انجام وظيفه بازمىدارد ؟ : « وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا » . « 3 » هنگامى كه شرع الهى سخن مىگويد ، هيچكسى را نرسد كه حرفى بگويد . خداى سبحان در سخنانى به وضوح مىفرمايد : « وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ » « 4 » ، آيا ممكن است براى اثبات ضرورتى كه بدان وسيله وظيفهاى واجب گردد تعابيرى قوىتر از آنچه گذشت ، پيدا كنيم ؟ باوجود اين ، سزاوار نيست كه اين تعبير را در ذهنهايمان با دو كاربرد ديگر كلمهء « ضرورت »
--> - آنان روگردان مىشوند . ولى اگر حق داشته باشند ( و داورى به سود آنان باشد ) ، با سرعت و تسليم به سوى او مىآيند . آيا در دلهاى آنها بيمارى است ؟ ( بيمارى نفاق ) و يا به راستى در شك و ترديدند ؟ و يا اينكه به راستى مىترسيدند كه خدا و رسولش به آنها ظلم و ستم كنند ؟ بلكه در واقع خود آنها ستمگرند . تنها سخن مؤمنان ، هنگامى كه به سوى خدا و رسولش دعوت شوند تا ميان آنان داورى كند ، اين است كه مىگويند : شنيديم و اطاعت كرديم . » ( 1 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 134 : « آنها در همه حال انفاق مىكنند ، چه موقعى كه در راحتى و وسعتند و چه زمانى كه در پريشانى و محروميّتند » . ( 2 ) - توبه ( 9 ) آيهء 120 : « اين به خاطر آن است كه هيچگونه تشنگى به آنها نمىرسد و هيچ رنج و خستگى پيدا نمىكنند و هيچ گرسنگى در راه خدا دامن آنها را نمىگيرد و در هيچ نقطهء خطرناك و ميدان پرمخاطرهاى كه موجب خشم و ناراحتى كفّار است ، قرار نمىگيرند . و هيچ ضربهاى از دشمن بر آنها وارد نمىشود ، مگر اينكه در ارتباط با آن ، عمل صالحى براى آنها ثبت مىشود » . ( 3 ) - توبه ( 9 ) ، آيهء 81 : « و به آنها گفتند : در اين گرماى سوزان تابستان به سوى ميدان نبرد حركت نكنيد ، به آنها بگو : آتش سوزان دوزخ از اين هم گرمتر و سوزانتر است ، اگر بفهمند ! » . ( 4 ) - احزاب ( 33 ) آيهء 36 : « هيچ مرد و زن باايمانى حق ندارد ، هنگامى كه خدا و پيامبرش مطلبى را لازم بدانند ، اختيارى از خود در برابر فرمان خدا داشته باشند . »