ثروتمندان باشد يا تهيدستان : « كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ وَ لَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيراً » . « 1 » و چه بيرون از جماعت باشد و يا داخل آن : « ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لَيْسَ عَلَيْنا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَ يَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ * بَلى مَنْ أَوْفى بِعَهْدِهِ وَ اتَّقى فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ » « 2 » ، بر دوستان باشد يا دشمنان : « وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى » « 3 » . بلكه حتّى در حالتى كه نصّ و عبارت تشريع به لفظ عام و فراگير نمىباشد و حتّى اگر به مناسبت موقعيّت فردى نازل شده باشد ، باز هم از جهت مبدأ قابليّت براى همگانى بودن را دارد ، به اين معنا كه ممكن است بر تمام حالات مشابه و همسان دلالت كند ، از اين قبيل است سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه فرمود : « من با زنان مصافحه نمىكنم ، در حقيقت هر گفتهء من به صد زن هم‌چون گفتارم به يك زن است . » « 4 » جمهور علماى عامّه بر اين عقيده‌اند كه حكم واحد دربارهء يك فرد بر همگان تطبيق‌شدنى است ، در صورتى كه قياس به حدّى روشن باشد كه نزديكى و يكسانى را تداعى كند . به اين معنا

--> - هنگامى كه مىخواهند براى ديگران پيمانه يا وزن كنند ، كم مىگذارند ! » . ( 1 ) - نساء ( 4 ) آيهء 135 : « كاملا به عدالت قيام كنيد و فقط به خاطر خدا شهادت به حق دهيد ، اگرچه به زيان شخص شما يا پدر و مادر و يا نزديكان باشد ، ثروتمند يا فقير باشند . » ( 2 ) - آل عمران ( 3 ) آيات 75 - 76 : « اين به خاطر آن است كه آنها مىگويند ما در برابر امّيّين ( غير اهل كتاب ) مسئول نيستيم . آنان به خدا دروغ مىبندند ، درحالىكه مىدانند . آرى كسى كه به پيمان خود وفا كند و پرهيزگارى پيشه نمايد ( خدا او را دوست دارد ، زيرا ) خداوند پرهيزگاران را دوست مىدارد . » ( 3 ) - مائده ( 5 ) آيهء 8 : « نبايد كينه‌ها و عداوت‌هاى قومى و تصفيه حساب‌هاى شخصى مانع از اجراى عدالت و موجب تجاوز به حقوق ديگران گردد ، زيرا عدالت از همهء اين‌ها بالاتر است ، از خدا بترسيد ، زيرا خداوند از تمام اعمال شما آگاه است . » ( 4 ) - موطاء مالك : 2 / 982 ، حديث 1775 و در روايتى آمده است : « همانند گفته‌ام به يك زن است » . ر . ك : تفسير قرطبى : 28 / 79 ؛ رسائل محقّق كركى : 1 / 143 ؛ تفسير ابن كثير : 4 / 353 ؛ صحيح ابن حبّان : 10 / 417 ، حديث 4553 ؛ موارد الظّمئآن : 1 / 34 ، حديث 14 ، مجمع الزّوائد : 6 / 39 ، سنن كبرى بيهقى : 8 / 148 ؛ سنن دار قطنى : 4 / 146 ، حديث 14 و 16 ؛ سنن كبرى : 4 / 429 ، حديث 7804 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 959 ، حديث 2874 ؛ المصنّف عبد الرّزاقّ : 6 / 8 ، حديث 9831 ؛ مسند احمد : 6 / 357 ، حديث 27053 ؛ المعجم الكبير : 24 / 163 ، حديث 417 ؛ الفردوس بمأثور الخطاب : 1 / 63 ، حديث 181 .