الشيخ محمد عبد العظيم الزرقاني (مترجم: آرمين)
61
مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى)
حديث قدسى نيز سخن خداست با اين تفاوت كه خصوصياتى كه به موجب آن قرآن از غير خود ممتاز مىشود در حديث قدسى وجود ندارد . به هر حال ، خداوند متاعال از اينكه كلامش راى به دو صورت معجز و غير معجز نازل ساخته ، حكمتى مانند آنچه در تقسيم پيشين ذكر شد مد نظر داشته است . از جمله ، ارائهء حجتى براى حقانيت رسول و دين حق به وسيلهء كلام اعجازگر ، آسانگيرى بر امت با نزول كلام غير معجز - زيرا نقل به معنا و همچنين قرائت و لمس آن توسط شخص جنب جايز است - و غيره . استوارترين سخن در اين مقام اين است كه الفاظ قرآن تماما وحى خداوند است . الفاظ حديث قدسى نيز بنا بر قول مشهور وحى الهى است . و حديث نبوى نيز به جز مواردى كه اجتهاد خود پيامبر است ، معنى آن از سوى خداوند وحى شده و الفاظ آن از آن حضرت ( ص ) است . قرآن داراى خصوصياتى است ، نظير اعجاز ، وسيله شدن براى عبادت ، وجوب مراقبت در اداى عين الفاظ آن و جز آن ، در حالى كه حديث قدسى و نبوى فاقد اين خصوصيات هستند . حكمت اين تفكيك آن است كه اعجاز منوط به الفاظ قرآن است . و اگر اداى قرآن به معنا مجاز مىشد ، خصوصيت اعجاز آن از بين مىرفت و در معرض تغيير و تبديل قرار مىگرفت و مردم در اصل تشريع و نزولش اختلاف مىكردند . اما الفاظ حديث قدسى و نبوى ملاك اعجاز نيست . و به همين دليل خداوند از باب آسانگيرى بر امت و رعايت مصالح بندگان ، در جواز نقل به معناى حديث و منع نقل به معناى قرآن ، خصوصيات و قداست ممتاز قرآن راى در حديث قرار نداد و نقل به معناى حديث راى جايز شمرد . « خداوند بر مردم هرآينه رئوف و مهربان است . » مدت نزول تدريجى نزول تدريجى از زمان بعثت رسول خدا ( ص ) آغاز و تا نزديكى رحلتش ادامه يافت . و اين مدت راى بسته به اينكه زمان اقامت پيامبر ( ص ) در مكه 10 سال يا 13 سال يا 15 سال باشد ، 20 سال ، 23 سال و 25 سال ذكر كردهاند . سيوطى مىگويد : « اين كه مدت اقامت پيامبر در مدينه 10 سال بوده مورد اتفاق است . » اما يكى از محققان تاريخ اسلام مدت اقامت پيامبر ( ص ) را در مكه 12 سال و 5 ماه و 13 روز دانسته است ؛ يعنى از 17 رمضان در 41