مىخوانيم كه قرآن سخن جبرئيل يا محمد ( ص ) نيست : « وَ إِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَلِيمٍ » . « 1 » يا « وَ إِذا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قالُوا لَوْ لا اجْتَبَيْتَها قُلْ إِنَّما أَتَّبِعُ ما يُوحى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي . . . » « 2 » يا « وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ ما يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما يُوحى إِلَيَّ إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ » . « 3 » و يا « وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ . لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ . ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِينَ . فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ » . « 4 » آنچه گفتيم اثبات اين مطلب بود كه قرآن بر پيامبر ( ص ) نازل شده است ، اگر چه غير از قرآن وحىهاى ديگرى نيز بر پيامبر نازل شده است . سيوطى به نقل از جوينى « 5 » مىگويد : كلام نازل‌شده خداوند دو نوع است : نوع اول آن بود كه خداوند به جبرئيل مىفرمود به پيامبرى كه به سوى او فرستاده مىشوى بگو خداوند مىفرمايد چنين و چنان كن و به فلان و به همان امر فرموده است ؛ و جبرئيل آنچه پروردگارش مىفرمود درك مىكرد ، سپس بر پيامبر نازل مىشد و آنچه را پروردگار فرموده بود به دو بازمىگفت ، ولى عبارت‌ها عين گفتار خداوند نبود . اين درست بدان مىماند كه پادشاهى به فرد مورد اعتماد خويش بگويد به فلانى بگو كه پادشاه به تو مىگويد در انجام وظيفه كوشا باش و براى جنگ به سپاه خود آماده باش بده . حال اگر پيك بگويد : پادشاه به تو مىگويد در خدمت به من

--> ( 1 ) . « هرآينه تو را اين قرآن از نزد استوار كار دانا دهند . » ( نمل : 6 ) ( 2 ) . « و چون آيتى بديشان نياورى ، گويند : چرا آيتى فراهم نساختى ، بگو : فقط چيزى را پيروى مىكنم كه از سوى پروردگارم به من وحى مىشود . » ( اعراف : 203 ) ( 3 ) . « و چون آيات روشن ما بر آنان خوانده شود ، كسانى كه به ديدار ما اميد ندارند گويند : قرآنى جز اين بيار يا آن را دگرگون كن ، بگو : مرا نرسد كه آن را از پيش خود دگرگون كنم ، من پيروى نمىكنم مگر آنچه را به من وحى مىشود ، من اگر پروردگارم را ( به دگرگون ساختن قرآن ) نافرمانى كنم ، از عذاب روزى بزرگ مىترسم . » ( يونس : 15 ) ( 4 ) . « و اگر وى برخى سخنان را بر ما برمىبافت . هرآينه او را به دست راست ( كنايه از قوت و توانايى يا سختى و شدت ) مىگرفتيم . سپس رگ جان ( دل ) او را مىبريديم . پس هيچ‌يك از شما بازدارندهء ( عذاب ) او نيست . » ( حاقه : 44 - 47 ) ( 5 ) . عبد الملك بن عبد اللّه بن يوسف بن محمد جوينى ابو المعالى نيشابورى شافعى معروف به امام الحرمين ( 419 - 478 ه . ق ) فقيه اصولى ، متكلم و اديب . وى آثار زيادى تاليف كرده است . از آنهاست : نهاية المطلب فى دراية المذهب و البرهان فى اصول الفقه و تفسير القرآن ، الورقات در اصول فقه ، مغيث الخلق ، غياث الأمم و التياث الظلم . ( الأعلام زركلى ، 4 : 160 و طبقات الشافعية ، سبكى ، 3 : 249 )