1 . طيبى « 1 » مىگويد : شايد نزول قرآن بر فرشته وحى به معنى دريافت سريع وحى به نحوى معنوى و يا به خاطر سپردن آن از لوح محفوظ و سپس فرودآوردن آن بر پيامبر ( ص ) و القاى به او باشد . « 2 » همان گونه كه ملاحظه مىشود ، كلمه شايد در اينجا نمىتواند كنجكاوى ما را پاسخ گفته و به مقصود هدايت كند . بنابراين ، سخن طيبى براى ما راهگشا نيست . 2 . ماوردى « 3 » مىگويد : نگهبانان آسمان قرآن را به تدريج ، ظرف بيست شب ، بر جبرئيل اعطا كردند و جبرئيل نيز آن را ظرف بيست سال بر پيامبر ( ص ) فرودآورد . « 4 » اين نظر بر آن است كه جبرئيل قرآن را به تدريج و ظرف بيست شب از حافظان آن دريافت كرده است . اما صاحب اين رأى هيچ‌گونه دليل يا قرينه‌اى بر صحت آن ارائه نمىدهد . 3 . بيهقى مىگويد : مقصود خداوند متعال از آيه « إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ » آن است كه ما فرشته وحى را بر قرآن شنوا ساختيم و آن را به دو فهمانديم و با آنچه شنيد فرودش

--> سيره ابن هشام آمده است : « قال ابن اسحاق فابتدأ رسول اللّه بالتنزيل فى شهر رمضان ، لقوله « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ » ( سيره ابن هشام ، ج 1 ، جزء 1 : 148 ) فخر رازى نيز در تفسير خود مىنويسد : « إن المراد منه إنه ابتدئ انزاله ليلة القدر من شهر رمضان و هو قول محمد بن اسحاق و ذلك لان مبادى الملل و الدول هما التى يؤرخ بها لكونها اشرف الأوقات و لأنّها أيضا أوقات مضبوطة معلومة » ( التفسير الكبير ، فخر رازى ، ج 5 : 85 ) . البته طرفداران نظريه نزول دفعى قرآن براى اثبات اين قول به آياتى از قرآن استشهاد مىكنند كه نقد و رد آنها نيازمند مجالى بيشتر است . لذا بحث را در همين‌جا به پايان مىبريم و تفصيل آن را به فرصتى مستقل وامىگذاريم . ( 1 ) . حسين بن محمد بن عبد اللّه شرف الدين طيبى ( م 743 ه . ق ) عالم تفسير و حديث . از آثار اوست : شرح الكشاف و التبيان فى المعانى و البيان و شرح مشكاة المصابيح ( الاعلام زركلى ، 2 : 256 ) ( 2 ) . الاتقان جلال الدين سيوطى ، ج 1 ، النوع السادس عشر . فى كيفية انزاله : 124 . ( 3 ) . علىّ بن محمد بن حبيب بصرى ماوردى ، ابو الحسن ( 364 - 450 ه . ق ) فقيه اصولى ، مفسر و عالم سياست . از آثار اوست : النكت و العيون در تفسير قرآن ، الحاوى الكبير فى فروع الفقه الشافعى و الأحكام السلطانية ( معجم المؤلفين ، 7 : 189 ) ( 4 ) . تفسير الماوردى ، ج 7 : 311 به تحقيق سيد بن عبد المنصور بن عبد الرحيم ، مؤسسه الكتاب الثقافية - بيروت .