4 . ابن مردويه « 1 » و بيهقى از ابن عباس نقل مىكنند كه عطية بن أسود « 2 » به وى گفت : « آياتى چون « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ » و « إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ » مرا دچار شك ساخته است ، زيرا قرآن در ماه‌هاى شوال ، ذىالقعده ، ذىالحجه ، محرم ، صفر و ربيع نازل شده است . ابن عباس پاسخ داد : قرآن در ماه رمضان و در شب قدر يك‌بارگى نازل شده است ؛ و سپس مانند نحوه قرار گرفتن ستارگان كه پراكنده و متفرق‌اند به صورت گروه گروه و پى در پى در ماه‌ها و روزهاى مختلف نازل گرديد . « 3 » » اين چهار حديث از جمله احاديثى هستند كه در اين باب ذكر شده‌اند و همچنان‌كه سيوطى گفته است همگى صحيح هستند . « 4 » احاديث مذكور گرچه موقوف‌اند اما حكم آنها حكم مرفوع است ، زيرا در جاى خود ثابت شده است كه قول صحابى در موضوعى كه راى و اجتهاد در آن راه ندارد و صحابى نيز به نقل اسرائيليات شهرت ندارد در حكم حديث مرفوع است . ترديدى نيست كه نزول قرآن بر بيت العزه از جمله اخبار غيبى است و آگاهى به آن به جز از طريق معصوم مقدور نيست . از طرف ديگر ابن عباس نيز به نقل اسرائيليات شهرتى ندارد . بنابراين مىتوان به احاديث مورد بحث احتجاج كرد . اين نزول همچنان‌كه دانستيم دفعى و در يك شب - كه شب قدرش مىنامند - صورت گرفته است ، زيرا از نص سه آيه سابق الذكر و نيز نص احاديثى كه ارائه شد همين معنا به ذهن متبادر مىشود . فراتر از اين ، سيوطى متذكر مىشود كه قرطبى « 5 » بر نزول دفعى قرآن از لوح محفوظ

--> ( 1 ) . احمد بن موسى بن مردويه اصبهانى ، ابو بكر ( 245 - 324 ه . ق ) حافظ مورخ و مفسر . از آثار اوست : التاريخ ، تفسير قرآن ، مسند ، مستخرج ، ( الأعلام زركلى ، 1 : 261 ) ( 2 ) . عطية بن اسود يمامى حنفى ( . . . - حدود 85 ه . ق ) از عالمان خوارج و رهبر فرقه عطويه خوارج ( الأعلام زركلى ، 4 : 237 ) ( 3 ) . اوقع فى قلبى الشك فى قوله تعالى : « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ » و قوله « إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ » و هذا أنزل فى شوال و فى ذى القعدة و فى ذى الحجة و فى المحرم و صفر و شهر ربيع . فقال ابن عباس : إنه أنزل فى رمضان فى ليلة القدر جملة واحده ، ثم أنزل على مواقع النجوم رسلا فى الشهور . ( الأسماء و الصفات ، بيهقى : 236 ) ابو شامه در المرشد الوجيز عبارت ثم أنزل على مواقع النجوم را كه در حديث مذكور آمده چنين معنا مىكند : كان بمواقع النجوم أى بمنزلة ذلك فى تفرقة و عدم تتابعه على وجه الاتصال . المرشد الوجيز ، ابو شامه : 18 . ( 4 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 ، نوع 16 فى كيفية إنزاله : 116 . ( 5 ) . محمد بن احمد بن ابو بكر بن فرح انصارى ، ابو عبد اللّه قرطبى ( م 671 ه . ق ) مفسر معروف . از آثار