شامل 7 نوع « 1 » مبحث پنجم دربارهء آن دسته از معانى قرآن كه متعلق به احكام است ، شامل 14 نوع « 2 » . مبحث ششم دربارهء معانى متعلق به الفاظ قرآن ، شامل 5 نوع « 3 » . به اين ترتيب ، كتاب غير از در برداشتن اسامى ، كنيه‌ها ، القاب ، مبهمات ، كه به حصر در نمىآيد ، شامل 50 نوع مىشود . در همين قرن سيوطى كتاب التحبير فى علوم التفسير را نگاشت و در آن ضمن بر شمردن انواعى كه بلقينى ذكر كرده ، به همان ميزان انواع ديگرى را نيز افزود و بنا بر ذوق خود فوايدى را بر آن اضافه كرد . امام سيوطى در سال 872 ه . ق از نگارش تحبير فراغت مىيابد ، اما روح بزرگ او به اين كوشش عظيم قناعت نمىكند و تصميم مىگيرد كتابى مفصل‌تر ، وسيع‌تر و منظم‌تر تأليف كند ، لذا كتاب دوم خود را تحت عنوان الاتقان فى علوم القرآن تحرير كرد كه مستند محققان و نويسندگان اين رشته است . سيوطى در اين كتاب 80 نوع از علوم قرآن را به اجمال و ادغام بيان مىكند ، و پس از ذكر يكايك انواع مىگويد : اگر آنچه را به صورت ادغام‌شده بيان كردم به انواع مختلف بخش شود ، تعداد انواع علوم قرآن از 30 نوع تجاوز مىكند . « 4 » سيوطى در آغاز قرن دهم ، يعنى به سال 911 ه . ق ، فوت كرد . گويى كه پايان عمر او پايان نهضت تأليف در زمينه علوم قرآن بود . رحمت و رضوان خدا بر او باد . پس از او كسى چون او پا به اين ميدان نگذاشت و قبل از او نيز كسى قوىتر از او در اين ميدان ديده نشده بود . علوم قرآن در قرن اخير در دوره معاصر شاهد حركتى پرنشاط در تحقيق و تأليف در اين علم هستيم . مرحوم

--> ( 1 ) . غريب ، معرب ، مجاز ، مشترك ، مترادف ، استعاره ، و تشبيه . ( 2 ) . العام الباقى على عمومه ، العام المخصوص ، العام الذى أريد به الخصوص ، ما خصّ فيه الكتاب السنة ، ما خصّت فيه السنة الكتاب ، المجمل ، المبين ، المؤول ، المفهوم ، المطلق ، المقيد ، الناسخ ، المنسوخ ، نوع من الناسخ و المنسوخ و هو ما عمل به مدّة معيّنة و العامل به واحد من المكلفين . ( 3 ) . الفصل ، الوصل ، الإيجاز و الإطناب و القصر . ( 4 ) . الإتقان ، سيوطى ، ج 1 : 21 ، دار احياء العلوم .