است . به نظر ما صحيح آن است كه قرآن را مشترك لفظى بدانيم ، زيرا از اطلاق قرآن بر كل آن و جزئى از آن يك معنا تبادر دارد و تبادر نشانهء استعمال حقيقى است . همچنين قول به علم بودن قرآن ، كه قبلا آن را ثابت كرديم ، با مشترك معنوى بودن واژه قرآن سازگار نيست . بنابراين ، تنها وجه قابل قبول اشتراك لفظى است . و اين همان معنايى است كه از كلام فقها فهميده مىشود ؛ مثلا آنجا كه مىگويند قرائت قرآن بر شخص جنب حرام است ، مقصود ايشان حرمت قرائت همه و يا بخشى از قرآن است . 3 . علوم قرآن به معنى اضافى تا اينجا بحث از دو طرف اضافه را در تعبير علوم قرآن به پايان رسانديم ، اكنون نوبت آن است كه مقصود از اين تعبير را دريابيم . علوم قرآن بر مجموعه‌اى از دانشهاى مرتبط با قرآن دلالت دارد . بنا بر آنچه در بخش علم در عرف تدوين عام گذشت ، علم اعم از تصورات و تصديقات است ؛ و به دليل آنكه مراد هر علمى است كه به قرآن مستند گردد و يا در فهم آن مفيد افتد و نه يك علم بخصوص ، واژه علم در عبارت علوم قرآن به صورت جمع به كار رفته است . از جمله اين علوم عبارتند از : تفسير ، قرائات ، رسم الخط عثمانى ، اعجاز قرآن ، اسباب نزول ، ناسخ و منسوخ ، اعراب قرآن ، غريب قرآن ، و علوم دين و لغت و غيره . سيوطى « 1 » در تعداد علوم قرآن قايل به توسعه شده تا آنجا كه علم هيئت و هندسه و طب و نظير آن را جزو علوم قرآن به شمار آورده است . « 2 » وى سپس گفتار ابن العربى « 3 » را در كتاب قانون التأويل چنين مىنويسد : علوم قرآن 77450 نوع است . يعنى تعداد كلمات قرآن ضرب در عدد چهار ، زيرا هر كلمه‌اى از قرآن ظاهرى دارد و باطنى ، پايانى دارد و آغازى . و اين فقط در

--> ( 1 ) . ابو الفضل عبد الرحمن بن ابو بكر بن محمد بن سابق الدين خضيرى سيوطى ، جلال الدين ( 849 - 911 ه . ق ) حافظ محدث ، مفسر و فقيه و نحوى مشهور . وى داراى تأليفات بسيار در علوم مختلف است . از مشهورترين كتاب‌هاى اوست : الاتقان فى علوم القرآن ، الدر المنثور ، أسباب النزول ، تفسير الجلالين ، البهجة المرضية فى شرح الألفية . ( الأعلام زركلى ، 3 : 201 ) . ( 2 ) . الإتقان فى علوم القرآن ، جلال الدين سيوطى ، ج 1 ، نوع پانزدهم فى العلوم المستنبطة من القرآن : 354 ، دار احياء العلوم ، بيروت . ( 3 ) . محمد بن عبد اللّه بن محمد ، ابو بكر ابن العربى اشبيلى ( 468 - 543 ه . ق ) از حافظان حديث . وى داراى آثار متعددى است از جمله أحكام القرآن و قانون التأويل فى التفسير كه در متن بدان اشاره شده است . ( الأعلام زركلى ، 6 : 230 )