مؤمن كسى چنين كلامى را نمىگويد . » « 1 » چنان كه ملاحظه مىشود ، پيامبر ( ص ) سخنى را كه آن شخص با خود گفته بود كلام مىنامد در صورتى كه وى از بيم ضايع شدن اجر خويش آن كلمات را بر زبان نرانده بود . واژه كلام را در پاسخ پيامبر ( ص ) بايد بر معناى حقيقى حمل كرد ، زيرا هيچ قرينه‌اى وجود ندارد كه به موجب آن گفته شود اين لفظ در گفتار پيامبر به معناى مجازى به كار رفته است . « 2 » همچنين به قرآن كلام اللّه اطلاق مىشود - و خداى راست صفت برتر - و منظور از آن‌گاه كلام نفسى است و گاه كلام لفظى . تنها متكلمان قرآن را كلام نفسى مىدانند ، زيرا آنان از يك‌سو از صفات ذاتى خداوند سخن مىگويند ؛ و از ديگر سو اين حقيقت را كه قرآن كلام غير مخلوق خداوند است ثابت مىكنند . اما دانشمندان علم اصول و فقها و عالمان زبان ، قرآن را به معنى كلام لفظى استعمال مىكنند ، زيرا مقصود ايشان استنباط احكام و قواعد است و اين امر تنها با استفاده از لفظ امكان‌پذير است . عالمان زبان عرب نيز به همين معنا از قرآن نظر دارند ، زيرا موضوع بحث ايشان اعجاز قرآن است و ناگزير با الفاظ قرآن سر و كار دارند . همچنين متكلمان آنجا كه از ضرورت ايمان به كتاب‌هاى آسمانى ، از جمله قرآن ، و نيز اثبات نبوت پيامبر ( ص ) از طريق اعجاز قرآن سخن مىگويند ، قرآن را به معناى كلام لفظى به كار مىبرند ، زيرا مستند همه اين مباحث الفاظ قرآن است . بنابراين ، مشاركت متكلمان در كاربرد قرآن به معناى سوم بدعت به شمار نمىآيد .

--> ( 1 ) . « إنى لأحدّث نفسى بالشى لو تكلمت به لأحبطت أجرى . فقال عليه السلام : لا يلقى ذلك الكلام إلا مؤمن » ( المعجم الصغير ، طبرانى ، جزء اول : 129 . دار الفكر . ) ( 2 ) . طبرانى در همين كتاب ، جزء 2 ، ص 115 ، حديث مذكور را با الفاظى متفاوت و به نقل از ابن عباس ثبت كرده است . متن حديث چنين است : « قال رجل للنبى صلى اللّه عليه و آله و سلم إنى أجد فى نفسى الشى أن اكون حممة أحب إلىّ من أتكلم به فقال : ذاك صريح الإيمان . » مسلم نيز در صحيح خود ، ج 1 ، كتاب الايمان ، باب 60 ، ص 119 ، حديثى با همين مضمون به سند ابو هريره از پيامبر نقل مىكند . علاوه بر اين مىتوان گفت در حديث مورد استناد مؤلف لفظ كلام به سخن آن مرد با رسول خدا اشاره دارد نه به آنچه در دل او گذشته است . بنابراين ، استدلال نويسنده به واژهء كلام در پاسخ پيامبر چندان استوار و محكم نيست .