و شاخه‌هايى از اين پيردرخت پرداختند . نظم و نثر همچون آب و نور ، به شادابى و طراوت و تجلّى آن افزود . اميد كه مختصر تلاش ما ، گامى باشد هرچند كوتاه و مختصر اما مفيد و پرثمر در بهبود و ترميم شاخه‌اى از شاخه‌هاى زخم‌خوردهء شش قرن پيشين اين درخت . * * * روشن است كه كلام وحى را هيچكس جز مترجمان وحى قادر به ترجمه نيست . امّا جهت استفادهء فارسىزبانان و پى بردن به شمائى از كلام نورانى الهى ، بعضى از مفسّران در طول تاريخ شيعى خود دست به ترجمه و تفسير اين كتاب آسمانى زدند - تا زمينيان از آن بهره گيرند - . از بين مفسرانى كه فتح باب كرده و به حق ، تلاش عمده‌اى در اين راستا انجام داده ، ابو الفتوح رازى مفسّر بزرگ شيعى قرن ششم هجرى است كه حاصل زحمات او اينك به نام « روض الجنان » در بيست جزء در دسترس محقّقان ، اساتيد ، پژوهشگران و . . . قرار دارد و هركس به قدر توانش از آن باغ ، بر مىبرد . البته پيش از ايشان نيز مفسّرانى بودند كه گامهائى در اين جهت برداشتند ليك در حدّ ترجمه ؛ از آن جمله ترجمهء فارسى تفسير عياشى به روزگار نوح بن سامانى ؛ كه چه بسا همان هم مشوّق اصلى رازى براى تأليف تفسيرش بوده است « 1 » . گرچه كمتر اديبى است كه به هر دليل گفته و نوشتهء خويش را مستند به آيه و حديث ننمايد . ليكن از بين آنها ، بزرگانى كه به جمع‌آورى

--> ( 1 ) - تشيع ، مقالهء تفسير ، ص 154 .